नवरा शोधताना....

शहराच्या मध्यवर्ती भागात फक्त मुलींसाठीचे एक हॉस्टेल. कोणी शिकणाऱ्या, कोणी नोकरी करणाऱ्या होत्या. बहुतेकजणी अविवाहितच होत्या. हॉस्टेलच्या मालकीण अत्यंत प्रेमळ होत्या. अर्थात हिशोबात काटेकोर होत्या. पण मुलींच्या अडचणी समजून घेत होत्या. कधीतरी त्या मुलींसोबत दिलखुलासपणे बोलतही असत. शिवाय मुलींच्या पालकांशीही त्या सतत संपर्कात असत. त्यामुळे हॉस्टेलची लोकप्रियता चांगली होती. 

 

 

रविवार असल्याने हॉस्टेलमधल्या एका खोलीत अनेकजणी एकत्र आल्या होत्या. नेहमीप्रमाणे गप्पा मारता मारता लग्नाचा विषय निघाला. "लग्न म्हणजे ना लाईफ ड्रामा टाईप चेंज झाल्यासारखी वाटते. बापरे. स्टॉप झाल्यासारखी वाटते जरा कटकट वाटते‘, एका कॉलेजातील मुलीने थेट भावना व्यक्त केल्या. "हो, यार घर बदलणार. अनोळखी घर. अनोळखी माणसे. नवरा, सासू-सासरे, दीर, नातेवाईक वगैरे वगैरे... त्यापेक्षा सिंगल लाईफ मस्त..‘, दुसऱ्या एकीने तिला दुजोरा देत पाठिंबा दिला. त्यावर हॉस्टेलमध्ये ताई म्हणून परिचित असलेली एक प्रौढ अविवाहित महिला बोलू लागली, "कसं आहे की जसा तुमचा दृष्टिकोन असतो तसं तुम्हाला सगळं जग दिसतं. पण लग्न ही काही किंचितही वाईट किंवा कटकटीची गोष्ट नाही. अर्थात जर तुम्ही लग्न मनापासून स्वीकारले असेल तरच...‘ चर्चेत चांगलाच रंग चढत चालला होता. "ताई, तुम्ही एवढं सांगताय पण मग तुमचं एवढं वय झालं तर का नाही केलं लग्न?‘ एका जराशा फटकळ बोलणाऱ्या आणि हॉस्टेलमध्ये "बोल्ड‘ म्हणून परिचित असलेल्या मुलीने नेमक्‍या वर्मावर बोट ठेवला. त्यानंतर काही क्षण शांतता पसरली. 

थोडा वेळाने ती प्रौढ महिला बोलू लागली, "मला भाऊ नाही. तीन बहिणी. वडिलांचे तुटपुंजे उत्पन्न. त्यात भागत नव्हते. म्हणून मग मी लग्न न करता आधी सर्व बहिणींचे लग्न करायचा निर्णय घेतला. मीच घरात मोठ्या मुलाची भूमिका बजावली. मला माझ्या बहिणींचे लग्न करताना खूप अडचणीी आल्या. आर्थिक परिस्थितीपेक्षा मोठ्या बहिणीचे लग्न नाही आणि छोटीचे आधी असे का? या प्रश्‍नाने मला प्रचंड त्रास झाला. शेवटी मोठीने आधी करावे असे कोठे लिहून ठेवले आहे का? असे म्हणत मी सर्व बहिणींचे लग्न केले. आता माझे लग्नाचे वय उलटून गेले आहे. शिवाय आई-बाबाही थकले आहेत. त्यामुळे त्यांची काळजी करायला कोणीतरी हवेच ना. नोकरीच्या निमित्ताने मी इथे आहे. काही दिवसांनीच त्यांनाही इकडे आणणार आहे. त्यांच्या सेवेतच पुढील आयुष्य घालवणार आहे‘, ताईने आपली कथा पूर्ण केली. त्यावर खोलीतील सर्व मुलींनी टाळ्या वाजवून त्यांचे कौतुक केले.


तेवढ्यात मालकीण खोलीत आल्या, "काय गप्पा चालल्यात? ताईची गोष्ट ऐकताय का? फार कष्ट केलेत बरं तिने!‘ पुन्हा बोल्ड मुलगी बोलू लागली, "पण ताई लग्न करूनही नवरा कसा मिळेल वगैरे वगैरे चिंता असतातच त्यापेक्षा...‘ मालकीणीने तिला मध्येच थांबवत म्हटले, "मुलींनो लक्षात ठेवा मुलगा असो की मुलगी आयुष्यात लग्न ही महत्त्वाची बाब आहे किंवा तो एक संस्कार आहे. आता ताईसारखी लाखात एखादी अपवादात्मक गोष्ट असू शकते. पण आयुष्याच्या शेवटी जोडीदार सोबत हवाच. कारण तोच महत्वाचा असतो आणि हो लग्नाच्या बाबतीत तुम्ही नेहमी पॉझिटिव्ह ऍटिट्युड ठेवा.‘ तेवढ्यात पुन्हा बोल्ड मुलगी बोलू लागली, "बट, अवर सिस्टीम इज मॅन ओरिएंटेड. सो मला ती बदलाण्याची गरज वाटते.‘ "तू कोणत्या जगात वावरतेस? सिस्टीम वेगाने बदलली आहे. बदलत आहे. आता छोट्या-मोठ्या खेड्यातील मुलीही पोस्ट ग्रॅज्युएट होत आहेत. नोकरी करत आहेत. घरातील बहुतेक निर्णय सर्वांनी मिळून घेतले जातात. लग्नाच्या बाबतीत तर मुलीच्या मर्जीला आणि होकाराला टॉप प्रायोरिटी दिली जाते. शिवाय घरातल्या इतर निर्णयांमध्येही महिलांचा सहभाग महत्त्वाचा मानला जातोय‘, ताईने बोल्ड मुलीला सुनावले.

मघापासून ही सारी चर्चा अगदी मनातून ऐकणारी एक मुलगी एकाएकी रडू लागली. साऱ्यांच्या नजरा तिच्याकडे वळल्या. मालकीणीने आणि ताईने तिला शांत करून बोलते केले. ती बोलू लागली, "ताई, मी अगदी साध्या घरातील. माझे लग्न ठरले होते. मी आणि तो बाहेर फिरायलाही जात होतो. एकेदिवशी त्याने माझ्याकडे नको त्या गोष्टीची मागणी केली. मी वेळ टाळून नेली. थेट घरी आले आणि नकार कळवला. आता...‘, असे म्हणून ती मुलगी पुन्हा रडू लागली. "अगं त्यात रडण्यासारखं काय आहे? तू योग्य निर्णय घेतलास. मुलींनो लक्षात ठेवा. लग्नाच्या पूर्वी तुम्ही कोणत्याही पुरुषाकडे तुमचं सगळं काही सोपवू नका. भलेही तो तुमचा होणारा नवरा असला तरीही!‘ मालकिणीने सर्वांना मोलाचा संदेश दिला.

आता ताई बोलू लागली, "हल्ली मुलींना त्यांचे पालक लग्नासाठी स्थळे आणतात. पण लग्न करताना मुली मुलाच्या संपत्तीकडे पाहतात. त्याच्या पॅकेजकडे, त्याच्याकडील गाड्या-बंगल्यांकडे बघतात. त्यात तो ‘फॉरेन रिटर्न‘ किंवा NRI असेल तर मुलगी भाळलीच म्हणून समजा. मग त्याचे इतर सर्व ‘गुण‘ दुय्यम ठरतात. वास्तविक मुलाचे वैयक्तिक कर्तृत्त्व काय आहे, ते बघायला हवे. बापाच्या जिवावर उड्या मारणाऱ्या पोरांना आयुष्याची खरी किंमत समजलेली नसते. स्वत: कष्ट करून सन्मानाने कमावलेले चार पैसे आयत्या संपत्तीपेक्षा हजारो पटींनी श्रेष्ठ असतात... 

पण माझी आजी नेहमी एक म्हणायची ते आठवतेय... की, ‘मुलाकडे फुटकी कवडी नसली तरी चालेल मात्र त्याच्याकडे अनमोल संस्कार, स्वच्छ चारित्र्य, मोठ्यांचा आदर करण्याची वृत्ती, निर्व्यसनी आणि कष्ट करायची तयारी असायला हवी.‘ 

हे आजीचं म्हणजे पण फारच आदर्शवादी वाटतं हो. अशी मुले लढतात, संघर्ष करतात, जिंकतात, प्रसंगी पडतातही पडले तर पुन्हा उठतात आणि पळू लागतात. पुन्हा जिंकत असतीलही... आयुष्यावरील निष्ठेमुळे ते आपल्या प्रेमाच्या, आपुलकीच्या माणसांच्या सुखासाठी कायम सन्मार्गाने धडपडत राहत असतीलही... अगदी शेवटच्या श्‍वासापर्यंत...‘‘ 

ती पुढे म्हणाली, "माझ्या दोन बहिणींना मी अशीच मुले पाहिलीत. त्यांच्याकडे लग्नाआधी फार काही नव्हते. पण लढण्याची जिद्द होती. त्यांनी स्वकर्तृत्त्वावर आज वैभव उभे केले आहे," एवढे बोलून ताई थांबली. सर्वांनी कडकडून टाळ्या वाजवल्या.

अन् ती अस्वस्थपणे पुढे म्हणाली, "पण अशी मुलं किती प्रमाणात आहेत.. अन् असली तरी तशा मुलांची वाट पाहण्याएवढा पेशन्स आहे कुणाकडे?"

(हा प्रश्न तिने सर्व मुलींसह नकळत स्वतःलाही विचारला होता.)

 

(Courtesy: esakal.com)

पुढे वाचा

'...मला माणूस बघायचा आहे!'

शाळेतील कार्यक्रम काही वेळातच सुरू होणार होता. कार्यक्रमाची संपूर्ण तयारी झाली होती. विद्यार्थी रांगेत बसले होते. काही विद्यार्थ्यांचे पालक, शाळेतील सर्व शिक्षक आणि कर्मचारीवृंदही उपस्थित होते. काही वेळाने वक्ते आणि प्रमुख पाहुणे व्यासपीठावर आले. सर्व पाहुण्यांची ओळख करून देण्यात आली. स्वागत-सत्काराचा औपचारिक कार्यक्रम संपन्न झाला. पाहुण्यांचा परिचय, प्रस्तावना वगैरे सगळे झाले. आता प्रमुख वक्ते बोलण्यासाठी उभे राहिले. टाळ्यांचा कडकडाट झाला. विद्यार्थ्यांसह, शिक्षक आणि उपस्थित सर्वांना वक्तव्याला ऐकण्याची प्रचंड उत्सुकता होती. वक्ते साधारण पन्नाशी ओलांडलेले होते. त्यांची लोकप्रियता प्रचंड होती. ते बोलू लागले - 

"मित्रहो, आज मी तुमच्या समोर उभा आहे. एक संशोधक आणि अवकाशयात्री म्हणून. माझेही बालपण याच शाळेत गेले. मी ही तुमच्यासारखा याच मैदानावर खेळत होतो. आज मला माझ्या बालपणीची आठवण येत आहे. परंतु मला लहानपणी फार मित्र नव्हते. पण तुम्ही मात्र चांगले मित्र बनवा. खूप खूप मित्र बनवा. माणसे जोडा. खरे तर एवढेच सांगण्यासाठी मी येथे आलो आहे. लहानपणी मी फारच एकलकोंडा होतो. तसा काहीसा जणू माझा स्वभावच बनला होता. लहानपणी ज्यावेळी आई मला चांदोमामाच्या गोष्टी सांगायची त्यावेळी मी आईला प्रश्‍न विचारायचो. म्हणायचो "आई, चांदोबा तर आपला मामा आहे. मी माझ्या मामाकडे दरवर्षी जातो. मग या चांदोमामाकडे मला जाता येईल का?‘ त्यावर आई हसली आणि "हो, खूप अभ्यास केलास तर जाशील की‘ असे म्हणाली. 

मित्रांनो, मग मी चंद्रावर जाण्याचा ध्यासच घेतला. काय काय करता येईल असे आईला रोज विचारत होतो. आई-बाबा मला फक्त "तू अभ्यास कर‘ असे म्हणत होते. मी एवढा ध्यास घेतला की फक्त अभ्यास. त्यामुळे मी फारसे मित्रही केले नाहीत. मी खूप खेळतही नव्हतो. आठवीच्या नंतर तर माझे खेळणेही बंद झाले. दहावीत मी चांगल्या मार्कांनी पास झालो. त्यानंतर चंद्रावर जाण्यासाठी काय काय करता येईल त्यादृष्टीने मी पुढची वाटचाल केली. आवश्‍यक ते सर्व अभ्यासक्रम पार पाडले. ते पूर्ण करण्यासाठी मला माझे गाव सोडून जावे लागले. ज्यावेळी मी गावापासून दूर होतो, त्यावेळी मला आईची, घरची खूप आठवण यायची. मग गावाकडचा किंवा अगदी माझ्या जिल्ह्यातला माणूस भेटला की बरे वाटायचे. तरीही माझा एकलकोंडा स्वभाव बदलला नव्हता. काही वर्षांनी मला पुढील शिक्षणासाठी राज्याबाहेर जावे लागले. आता बाहेर राहण्याची सवय झाली होती. आईपासून दूर. मग ते गावाबाहेर असो की राज्याबाहेर. पण राज्याच्या बाहेर असताना मला हॉटेलमध्ये आणि इतर ठिकाणी माझ्या राज्यातील माणूस भेटायचा. मग त्याच्याशी मी आवर्जुन माझ्या भाषेत बोलायचो. अगदी ओळखीच्या लोकांना न बोलणारा मी अनोळखी लोकांशीही बोलू लागलो. त्यानंतर काही वर्षांतच पुढील शिक्षणासाठी परदेशात जाण्याशिवाय पर्याय नव्हता. त्यासाठी मला आता आईपासून खूपच दूर जावे लागणार होते. मात्र मला माझे स्वप्न पूर्ण करायचेच होते. 

मित्रांनो, परदेशात जाण्यापूर्वी मी आईला भेटायला गेलो. मला चांगलं आठवतयं आई म्हणाली होती, "आता मी चंद्राची रोज पूजा करत जाईल. तुझ्या भाच्याला सुखरूप परत पाठव म्हणून सांगेन‘ मित्रहो, त्यादिवशी नकळतपणे माझ्याही डोळ्यात पाणी आले. आईचे आशीर्वाद घेऊन मी नियोजनाप्रमाणे परदेशात गेलो. तिथे माझे आवश्‍यक ते अत्यंत खडतर प्रशिक्षणही सुरू झाले. मॉर्निंग वॉकला किंवा रात्रीच्या शतपावलीच्या वेळी मला एखादा माणूस माझ्या देशातला असल्यासारखा भासायचा. मग मी आपुलकीने त्याच्याशी बोलण्याचा प्रयत्न करायचो. बहुतेकवेळा तो माझ्याच देशातला निघायचा. एक-दोन वेळा अंदाज चुकला होता. मात्र माझ्या देशातला माणूस भेटला की मला बरे वाटायचे. मग तो कोणत्याही राज्यातला असला तरीही! 

मित्रहो, ज्या दिवसासाठी मी आतापर्यंत तपश्‍चर्या केली होती तो दिवस अखेर उगवला. जगातील वेगवेगळ्या टोकावरील चार माणसांना चंद्रावर पाठविण्याचा निर्णय घेतला. त्यामध्ये माझीही निवड झाली. माझे सहकारी ज्या देशातील होते त्या देशाबद्दल मला फारसे काहीच माहिती नव्हते. मात्र प्रत्यक्ष चंद्रावर जाण्यापूर्वी काही महिने आम्हाला एकत्र ठेवण्यात आले. तेव्हा छान ओळख झाली. थोडी फार भाषेची अडचण यायची. पण पुढे पुढे त्याचीही सवय झाली. हा कालावधीही यशस्वीरित्या पूर्ण झाला. मित्रहो, 

तुम्ही जर जिद्द ठेवलीत तर आयुष्यात तुम्हाला खूप काही मिळू शकते. ज्यादिवशी मी चंद्रावर जाणाऱ्या यानात बसलो त्यादिवशी माझ्या मनात मी माझ्या मामाला भेटायला जात असल्याची भावना होती. आणि "मी चंद्राची रोज पूजा करत जाईल. तुझ्या भाच्याला सुखरूप परत पाठव म्हणून सांगेन‘ हे आईचे शब्द कानात घुमत होते. त्यानंतर ठरलेल्या वेळी आमचे यान निघाले. माझ्याकडे यानातून बाहेर जाऊन चंद्रावर पाय ठेवून दिसतील तेवढ्या आणि जमतील तेवढ्या वस्तू आणण्याची जबाबदारी होती. त्यामध्ये चंद्रावरील दगड, माती आणि आणखी जे काही दिसेल त्या साऱ्या वस्तूंचा समावेश होता. आमचे यान पृथ्वीच्या कक्षेच्या बाहेर आले. आता माझ्या सोबत पृथ्वीवरील तीन कोपऱ्यातील देशांमधील नुकतीच ओळख झालेली तीन माणसे होती. पण सोबत माणूस होता, हे विशेष. यान चंद्रावर उतरले. ठरल्याप्रमाणे सर्वांचे काम सुरू झाले. यानाबाहेर उतरण्याची माझी वेळ आली. माझी दोरी यानाला जोडलेली होती. तसे प्रशिक्षणात या साऱ्या बाबींचे प्रात्यक्षिक केले होते. मात्र आता हे प्रत्यक्ष घडणार होते. मी यानाबाहेर पोचलो. गुरुत्वाकर्षण नसल्याने तिथे क्षणाक्षणाला तोल जात होता. मी फक्त काही क्षणांसाठी त्या अवकाशात राहणार होतो. आजूबाजूला काळाकुट्ट अंधार होता. नाही म्हणायला दूरवर एक निळसर रंगाचा मोठा गोळा किंचितसा चमकत असल्यासारखा दिसत होता. दिसायला तो साधा गोळा होता पण त्याला "ती पृथ्वी आहे‘ असा निष्कर्ष आम्ही काढला होता. खरं तर एवढे मोठे देश, एवढी माणसे एवढ्याशा गोळ्यात सामावलीत यावर माझा सुरुवातीला विश्‍वास बसला नाही. पण माझ्याकडे त्यासाठीचे आवश्‍यक पुरावे होते. त्या गोलाकार गोळ्यावर देशादेशामधल्या सीमा दिसत नव्हत्या. फक्त एक गोळा. त्यावर माझी आई होती. माझे घर होते. पण या साऱ्यापासून मी खूप दूर आलो होतो. अशाच विचारांच्या तंद्रीत मी पुढे पुढे जाऊ लागलो. काही वस्तू गोळा केल्या. मात्र या साऱ्या विचारात नियोजित वेळेपेक्षा अगदी काही क्षण मी अधिक वेळ बाहेर होतो. त्यामुळे माझ्या दोरीला यानातील सहकाऱ्यांना धक्का देऊन मला परत येण्याची अप्रत्यक्ष सूचना केली. माझी विचारांची तंद्री भंगली. मी प्रचंड भयभीत झालो. "एलियन्स‘ आलेत की काय असे क्षणभर वाटले. "एलियन्स‘ आपल्याला त्यांच्या जगात घेऊन जातील, आपले काय करतील? असे एक ना अनेक हजारो विचार त्या अर्धा-पाऊण क्षणात माझ्या डोक्‍यात तरळून गेले. 

मित्रहो, त्याक्षणी मला फक्त माणूस बघावासा वाटला. माझ्या गावाकडचा, माझ्या जिल्ह्याचा, माझ्या राज्याचा, माझ्या देशाचा हे सारे भेद त्या दोन-तीन क्षणांसाठी गळून पडले होते. केवळ हाडामासाचा आणि पृथ्वीवरचा माणूस मला त्याक्षणी आश्‍वस्त करणारा होता. कोणतेच भेदभाव आता माझ्या समोर नव्हते. माणसाचं मन कसं असतं पहा मित्रांनो! एक क्षण असा होता की मला माणसाला बोलायला आवडत, भेटायला नव्हते. मी एकलकोंडा होता. पण आता फक्त माणसाच्या भेटीसाठी माझा जीव तळमळत होता. त्यानंतर काही क्षणांतच मी यानाच्या दिशेने आलो आणि सुखरूपपणे यानात पोचलो. तेथे मला यानातील माझा सहकारी ‘माणूस‘ दिसला. आणि बरे वाटले! 

मित्रहो, हा सारा चंद्रावरचा प्रवास झाल्यानंतर मी पुन्हा माझ्या देशात परतलो आहे. मी पुन्हा माझ्या शाळेत परतलो आहे. प्रत्यक्ष चंद्रावरील संशोधनापेक्षा मला माझ्या आतला एक शोध लागला आहे. तो म्हणजे कोणत्याही भेदाशिवाय कोणत्याही माणसाला कोणताही माणूस भेटला की बरे वाटायला हवे. तेच तर जीवनाचे सार्थक आहे. आता मला फक्त माणूस भेटला की खूप बरे वाटते.. मित्रहो, जाता जाता एवढेच सांगतो की तुम्ही माणूस जोडा. प्रत्येक माणूस जोडण्याचे व्रत केले तर एक दिवस सारे भेद गळून पडतील. कोणीही कोणाचाच शत्रू राहणार नाही... धन्यवाद!‘

एवढे बोलून वक्ता थांबला. विद्यार्थ्यांनी टाळ्यांचा प्रचंड कडकडाट केला. त्यानंतर जवळजवळ दोन-तीन मिनिटे फक्त टाळ्याच वाजत होत्या.

(सौजन्य : www.esakal.com)

पुढे वाचा

'...पैशाशिवाय काही खरं नाही?'

त्याने रूममेटकडून प्रवासापुरते पैसे उसने घेतले. तो त्याच्या एका बालमित्राच्या गावाला जायला निघाला. जाताना त्याच्या मनात प्रचंड अस्वस्थता होती. मात्र, आयुष्यात काहीतरी करण्याची जिद्द त्याला ऊर्जा देत होती. अशा विचारातच मित्राचे गावही आले. ठरल्याप्रमाणे थेट तो मित्राच्या घरी पोचला. मित्राने, त्याच्या पत्नीने आणि लहानग्या मुलीनेही चांगले स्वागत केले. जेवण वगैरे झाले. "नको नको‘ म्हणत असताना मित्राने याला मुक्कामी राहण्यास भाग पाडले. रात्री दोघेही बाहेर समुद्रकिनारी फिरायला गेले. बालपणीच्या, शाळेतल्या खूप गप्पा सुरु झाल्या. "शाळेत मी शेवटच्या बाकावर बसायचो आणि तू पहिल्या बाकावर... तुम्ही सारे मागे बसलेल्यांना "ढ‘ समजायचा!...‘ मित्राने लहानपणीच्या आठवणी सांगितल्या. एकाएकी लहानपणीच्या गोष्टीचा याने मोठेपणीशी संबंध जोडला. आणि नकळतच म्हणाला, "आणि आज आयुष्याच्या स्पर्धेत तू पहिल्या बाकावर आणि मी...‘ मित्राने त्याला धीर देण्याचा प्रयत्न केला. त्यानंतर काही काळ फक्त समुद्राच्या लाटांचाच आवाज येत राहिला. 

"तू कशासाठी आला आहेस, हे ही मला माहित आहे. त्यामुळे तू चिंता करू नकोस. तू माझा बेस्ट फ्रेंड आहेस. पण सध्या करतोय काय तू?‘, मित्राने मर्मावर बोट ठेवले. त्यावर याने आपला जीवनग्रंथ वाचायला सुरुवात केली, "तुझे आतापर्यंत घेतलेले सगळे पैसे मी परत करणार आहे. पण मला खूप काही करायचं आहे... काहीतरी वेगळं करायचं आहे मला. तुला तर माहिती आहेच ना... शाळेत नंतर कॉलेजात मला नाटकाची आवड होती. मला मोठी बक्षिसेही मिळाली आहेत. त्यामुळेच ऍक्‍टिंगमध्ये मोठं काम करून "सेलिब्रिटी‘ व्हायचं आहे. त्यामुळेच सध्याची स्ट्रगल सेलिब्रेट करत आहे‘ पुन्हा काही काळ शांतता गेली. मित्राने समज देत म्हटले, "अरे, पण बघ तू खूप हुशार आहेस. ऍक्‍टिंगही चांगली आहे. पण बघ ना. स्ट्रगल स्ट्रगल आणि स्ट्रगल आणखी किती स्ट्रगल.. म्हणजे तू कर तुला काय करायचं आहे ते. पण मी बघ तुझ्याएवढाच पण सेटल झालो आहे. लग्न झाले आहे. "बाप‘पण झालो आहे. मात्र तुझं आयुष्य पुढं सरकत नाही याचं दु:ख आहे‘ त्यावर हा थोडासा अस्वस्थ होत म्हणाला, "प्लीज तुझ्याशी तुलना नको करूस माझी. पैसा कमावणं हे तुझं टार्गेट. माझं तसं नाही. मला आधी जगायचं आहे अन्‌ त्यानंतर... ऍक्‍टिंग माझा छंद आहे अन्‌ तोच मी जपणार आहे. तू बघ एक दिवस...‘ त्याला मध्येच थांबवत मित्र म्हणाला, "ते सगळं खरं आहे रे. पण बघ तू आता कुठेतरी किरकोळ नोकरी करून तुझ्यापुरते पैसे कमावतोस. मी तर आहेच रे तुला वेळोवेळी मदत करायला. पण ऍक्‍टिंगच्या बाहेर येऊन प्रत्यक्ष जगात जगायला श्‍वासाश्‍वासाला पैसा लागतो. आता हेच बघ तू इथं आलास कुणाकडून तरी पैसे घेऊन. आता माझ्याकडून पैसे घेऊन घरी देणार... अन्‌ पुन्हा तुझी स्ट्रगल... ती थांबेलही एक दिवस, पण कधी? त्यामुळे एक सल्ला देतो ऐकायचा का नाही ते तुझं तू ठरव.‘ मागे समुद्राच्या लाटांचा आवाज येत होता. तरीही त्याचे कान मित्राच्या सल्ल्या ऐकण्याकडेच होते.

मित्र पुन्हा सुरु झाला, "हे बघ... छंद, पॅशन, स्ट्रगल, स्वप्ने हे सगळं बोलायला, काही काळ बोलायला आणि करायलाही बरं वाटतं. पण प्रत्यक्ष जीवनात पैसा लागतो. तुझ्याकडे पैसा नाही. तुझं वय होत चाललं आहे. चांगली नोकरी-धंदा नाही म्हणून पैसा नाही. नोकरी नाही म्हणून तुझ्या आयुष्यात छोकरी नाही. आणि त्यामुळे सगळी लाईफच स्टॉप झाली आहे तुझी. शिवाय महिन्याकाठी पैशाची चिंता आहेच. यार, सगळं कसं वेळेत व्हायला पाहिजे. आणि त्यासाठी पैसा लागतो. काय पण म्हण पण पैशाशिवाय जिंदगीला मजा नाय दोस्ता‘ एवढे बोलून मित्र थांबला. आता त्याचं लक्ष केवळ समुद्राकडेच होतं. पुन्हा बराच काळ केवळ समुद्राच्या लाटांचा आवाज येत होता. त्यापेक्षाही अधिक लाटा याच्या मनात उसळत होत्या.

काही वेळाने दोघेही घराकडे निघाले. ठरल्याप्रमाणे मित्राने मदत केली आणि दुसऱ्या दिवशी भल्या पहाटेच मित्र निघाला. "मदत करतोय म्हणून ऐकून घ्यावं लागतयं. शेवटी पैसा बोलतोच ना. कारण पैशाशिवाय काही खरं नाही‘, हा विचार काही केल्या त्याचा पाठलाग सोडत नव्हता.

(सौजन्य : www.esakal.com)

पुढे वाचा

माय आपल्याला जेवण का नाय?

संध्याकाळचे चार वाजून गेले होते. समारंभासाठी हॉल छान सजला होता. नयनररम्य डेकोरेशन, कर्णमधूर सनईवादन, लज्जतदार जेवणाची तयारी आदी व्यवस्था चोख होती . विवाहसमारंभ वाटावा एवढा मोठा समारंभ होता. पण विवाह समारंभ नसून घरगुती कार्यक्रम होता. फुलांची आरास करण्यात आली. आजूबाजूच्या परिसरात फुलांचा सुगंध पसरू लागला. विद्युत रोषणाई, वाद्य वगैरेने वातावरणात प्रसन्नता निर्माण झाली. कुटुंब गर्भश्रीमंत, हौशी आणि मोठे असल्याने खूप पाहुणे अपेक्षित होते. काही दिवसातच "त्या‘ कुटुंबात एका नव्या पाहुण्याचे अगमन होणार होते. "डोहाळजेवण‘ हे निमित्त होतं. खरं तर नव्या पाहुण्याच्या आगमनापूर्वी, त्याच्या स्वागताचा हा समारंभ होता. 

हॉलच्या शेजारच्या मुख्य रस्त्यावरील फुटपाथवर एक कुटुंब राहात होतं. या कुटुंबात केवळ तीन जण होते. सहा-सात वर्षांचा चिमुकला, दोन वर्षांची चिमुकली आणि त्यांची आई. चिमुकलीला कडेवर घेऊन फुटपाथवर, शेजारच्या सिग्नलवर फिरून फिरून आई फुगे विकायची. त्यातून जे काही मिळायचं त्यावर दिवस पुढे जायचा. बऱ्याचदा काहीच मिळायचं नाही. दिवस मात्र पुढे निघून जायचा. मात्र कुटुंब भीक मागत नव्हतं किंवा चोरीही करत नव्हतं. जे मिळेल त्यात आनंदी होतं. हॉलमधील समारंभाच्या दिवशी मात्र बऱ्याचदा या चांगली फुगे विकली जायची. त्यामुळे तो दिवस आनंदात जायचा. आज समारंभ असल्याचं या कुटुंबाला माहित होतं. त्यामुळे आजचा दिवस आनंदातच जाईल अशी आशा सर्वांनाच होती. हॉलमध्ये ज्या कुटुंबाचा समारंभ होता त्या कुटुंबात आणि फुटपाथवरील कुटुंबात दोन टोकांचा फरक होता. फुटपाथवरील कुटुंबातील जिवंत माणसांना पुरेसे अन्न मिळत नव्हते. तर हॉलमधील कुटुंबात अद्याप जन्मही न झालेल्या व्यक्तीचं स्वागत करण्यात येत होतं. त्याला छान छान पदार्थ खाऊ घालण्यात येत होते. 

फुटपाथवरील कुटुंबाने दुपारपासूनच मेहनतीने खूप फुगे फुगवून ठेवली होती. सोबत मदतीला चिमुकलाही होताच. वेगवेगळ्या रंगाची फुगे घेऊन हे कुटुंब हॉल जवळ आले. आत सगळी "मोठी‘ माणसे आहेत त्यामुळे आपली चांगली विक्री होईल, याचा त्यांना आनंद झाला. त्यांनी विक्री सुरू केली. हॉलमधील समारंभ सुरू झाला. बराच वेळ झाला तरी एकही फुगा विकला गेला नाही. आलिशान चारचाकी गाड्या पार्किंगमध्ये गर्दी करू लागल्या. त्यातून उंची वस्त्रे परिधान केलेली बायका आणि माणसे हातात काहीतरी "गिफ्ट‘ घेऊन हॉलच्या दिशेने जाऊ लागले. भोजनातील पदार्थांचा सुगंध बाहेरपर्यंत येत होता. त्यामुळे चिमुकल्याने खिडकीतून हॉलमध्ये डोकावून पाहिले. हॉलमधील बायका आणि माणसे "गिफ्ट‘ देत होते. गिफ्ट स्वीकारून त्यांना स्नेह भोजनाचा आस्वाद घेण्याचा आग्रह करण्यात येत होता. बुफे पद्धतीने स्नेहभोजनाचा कार्यक्रम सुरू होता. चिमुकल्याने नजर फिरवली तर त्याला अचानकच फुगे न विकण्याचे कारण समजले. हॉलमध्ये आधीच एक फुगेवाला येऊन फुगे देत होता. बहुधा त्या "श्रीमंत‘ कुटुंबाने त्याला कॉन्ट्रॅक्‍ट दिले होते. चिमुकल्याने ही गोष्ट आईला सांगितली. आई प्रचंड अस्वस्थ झाली. आता काय करायचे? संध्याकाळ उलटून गेली होती. फुगे विकले नव्हते. दुसरीकडे जाऊन फुगे विकण्याचे त्राण नव्हते. "माय, समदी लोकं येत्यात एका माणसाला कायबाय देतात अन्‌ त्यामुळं त्यांना खायला मिळतय. आपल्याकडचे सगळे फुगे दिऊ मंग आपल्यालाबी जेवाया मिळल!‘, चिमुकल्याने साधा सोपा उपाय सांगितला. 

चिमुकल्याने जग पाहिले नव्हते. त्याला तो उपाय साधा वाटत होता. न जन्मलेल्या बाळाला खाऊ घालणारी माणसं आपल्यालाही खायला देतील याबद्दल चिमुकल्याला शंकाच नव्हती. आईला मात्र हे सारं अशक्‍य वाटत होतं. पण तरीही दुसरा कोणताच पर्याय नसल्याने शेवटचा उपाय म्हणून ती तयार झाली. चिमुकल्याच्या मदतीने आईने सगळ्या फुग्यांचा एक गुच्छ तयार केला. हा गुच्छ फारच सुंदर दिसत होता. कडेवर चिमुकलीला आणि गुच्छ धरलेल्या चिमुकलेल्या हाताने धरून हे कुटुंब स्नेहभोजनाच्या आशेने हॉलमध्ये आले. थेट "गिफ्ट‘ स्वीकारणाऱ्या व्यक्तीकडे गेले. काळीकुट्ट शरीरयष्टी, मळकट-फाटकी वस्त्रे, विस्कटलेले केस आणि हातातील फुग्यांचा गुच्छ या साऱ्या अवस्थेमुळे ते हॉलमध्ये उठून दिसले. "गिफ्ट‘ स्वीकारणाऱ्याकडे व्यक्तीकडे फुग्यांचा गुच्छ देणार इतक्‍यात "अरे बाहेर काढा यांना‘ असे म्हणत दोन-चार जण पुढे आले. त्यांनी या सर्वांना ढकलत हॉलबाहेर आणू लागले. भोजनाचा आस्वाद घेणारी माणसं हा सारा प्रकार पाहात होती. फुटपाथवरील कुटुंबाचं जेवणाचं स्वप्न भंग पावलं. त्यांना पुन्हा आत न येण्याचा इशारा देऊन हॉलबाहेर काढण्यात आलं. एवढ्या साऱ्या गडबडीत सकाळपासून मेहनत घेऊन फुगविलेली फुगे हॉलमध्ये इतरत्र विखुरली.

हा सारा प्रकार पाहून चिमुकला म्हणाला, "माय आपण तर इतके फुगे दिले मंग आपल्याला जेवण का नाय दिलं?‘ आईकडे आता फुगेही नव्हते. पोटात अन्नही नव्हते. मुलांना खाऊ घालायलाही काही नव्हतं अन्‌ चिमुकल्याच्या प्रश्‍नाचे उत्तरही नव्हते.

(Courtesy: eSakal.com)

पुढे वाचा

माझी जात: माणूस, धर्म: माणुसकी

तो संपन्न कुटुंबातील होता. त्याला चांगली नोकरी होती. आई-वडिल, पत्नी आणि एक मुलगी असे त्याचे सुखी कुटुंब होते. तो कर्तृत्वालाच देव मानणारा होता. त्याला जात, पात, धर्म, पंथ वगैरे वगैरे बंधने अजिबातच मान्य नव्हती. ही व्यवस्था बदलायला हवी, त्यासाठी आपण काहीतरी करायला हवे असे तो नेहमी म्हणायचा. त्याची मुलगी आता बोलू लागली होती. शाळेत जाऊ शकेल एवढी मोठी झाली होती. त्यामुळे तो आता चांगल्या शाळेची शोधाशोध करू लागला. शेवटी मराठी माध्यमाची एक अनुदानित शाळा त्याला पसंत पडली. तेथे त्याने प्रवेशासंबंधी चौकशी केली. शाळा नामवंत असल्याने प्रवेशासाठी मुलाखत वगैरे मोठी प्रक्रिया पार पाडावी लागणार होती. विशेष म्हणजे पालकांसह लहान मुलांचीही परीक्षा घेण्यात येणार होता. ही एवढी किचकट प्रक्रिया पाहून त्याला आश्‍चर्य वाटले. लहान मुलाची परीक्षा म्हणजे तर अतिरेक वाटला. पण व्यवस्था अशी एकदम बदलता येणार नव्हती. तरीही त्याने जमेल तेथे बदल घडवायचा निश्‍चय केला. त्याने प्रवेश परीक्षेसाठीचा अर्ज घेतला. त्यानंतर काही दिवसांनी ठरल्याप्रमाणे मुलाखत झाली. त्याची मुलगी त्यात पास झाली. आता त्याने प्रवेशासाठी अर्ज खरेदी केला.

घरी आल्यावर संध्याकाळी त्याने प्रवेश अर्ज भरायला सुरूवात केली. त्यावर नाव, गाव, पत्ता, संपर्क क्रमांक, पालकाचा व्यवसाय या सर्व माहितीसह जात आणि धर्म ही माहिती देणेही बंधनकारक होते. इतर सर्व माहिती भरून त्याने जात आणि धर्माबाबत काय माहिती द्यावी, याचा विचार केला. काही वेळाने त्याच्या डोक्‍यात प्रकाश पडला. त्याने लिहिले "जात माणूस आणि धर्म माणुसकी‘! मात्र त्याने दिलेल्या माहितीमुळे त्याची पत्नी थोडीशी नाराज झाली. ती म्हणाली, "अहो तुमच्या या अशा वागण्यामुळे आपल्या पोरीचे वर्ष वाया जाईल.‘ त्यावर त्याला अगदी स्फुरण चढले. तो म्हणाला, "मी दिलेली माहिती खरी आहे. त्यामुळे मला काहीही भीती नाही. आणि हो जर तिचे वर्ष वाया जाऊन हे जग माणूस नावाची जात आणि माणुसकी नावाचा धर्म मानणार असेल तर मला त्यात आनंदच आहे.‘ त्यावर ती म्हणाली, "तुमचं आपलं काहीतरीच...‘ त्यावर "बघू गं मी करतो बरोबर. तू काळजी करू नको‘ असे म्हणत त्याने पूर्णविराम दिला.

दुसऱ्या तो प्रवेश अर्ज घेऊन शाळेत गेला. शाळेतील संबंधितांनी त्याचा अर्ज दाखल करून घेतला. ते म्हणाले, "अहो तुमची कॅटॅगरी कोणती?‘ तो म्हणाला, "म्हणजे?‘ "अहो म्हणजे तुम्हाला कोणत्या कॅटॅगरीमध्ये प्रवेश घ्यायचा आहे?‘ त्यावर तो निरागसपणे म्हणाला, "विद्यार्थ्यांच्या कॅटॅगरीत‘ त्यावर संबंधित व्यक्तीने चिडून मुलीचा प्रवेश अर्ज देत सांगितले, "तुम्ही मुख्याध्यापकांना भेटा‘ त्यामुळे तो मुख्याध्यापकांना भेटायला गेला. मुख्याध्यापकांना त्याने सांगितले, "सर, माझी जात माणूस आहे आणि माझा धर्म माणुसकी आहे. माझी माहिती खरी आहे आणि माझ्या मुलीला विद्यार्थ्यांच्या कॅटॅगरीत प्रवेश हवा आहे‘ त्यावर मुख्याध्यापकांनी त्याला समजावले. "हे बघा. तुमची जात आणि धर्म जाणून घेण्यात आम्हाला रस नाही. मात्र नियमांप्रमाणे आम्हाला ही सारी माहिती शासनाकडे सादर करावी लागते. त्यांनी जर काही त्रुटी काढली आणि तुमचा प्रवेश रद्द झाला तर त्याला आम्ही जबाबदार राहणार नाही.‘ तो म्हणाला, "हरकत नाही‘ "ठीक आहे. मग तुम्ही तसे लिहून द्या‘ मुख्याध्यापकांनी सांगितल्याप्रमाणे त्याने लिहून दिले.

शाळा नियमितपणे सुरू झाली. आठ दिवसांनी मुख्याध्यापकांनी त्याला शाळेत बोलावून घेतले. तो आला. त्याच्या मुलीचा प्रवेश अर्ज दाखवत त्याने शासकीय अधिकाऱ्याने मारलेला शेरा दाखवला. त्यावर हा म्हणाला, "हे बघा मी हीच जात आणि हाच धर्म लिहिणार. आणि तो खोटा नाही. मी आता जाऊन या अधिकाऱ्याला भेटतो. "हा घ्या अर्ज. तुम्ही तुमच्या पातळीवर काय करायचे ते करा‘, असे म्हणत मुख्याध्यापकांनी विषय संपवला. तो थेट संबंधित अधिकाऱ्याच्या कार्यालयात आला. अर्ज दाखवत त्याने सांगितले, "माझी जात आणि माझा धर्म हाच आहे‘ त्यावर अधिकारी म्हणाला, "हे बघा. रेकॉर्डला तुमच्या मुलीला कोणत्या कॅटॅगरीत प्रवेश देणार मग? प्रत्येक कॅटॅगरीत काही जागांचा कोटा असतो. तुमच्या या अशा माहितीमुळे अडचण निर्माण होईल.‘ त्यावर तो म्हणाला, "हे बघा तुम्हाला ज्या कॅटॅगरीत वाटेल, त्या कॅटॅगरीत प्रवेश द्या. मात्र मी माझी माहिती बदलणार नाही.‘ "ठीकाय. तसे लिहून द्या. मी आमच्या वरिष्ठांना विचारतो आणि कळवतो. पण फार काही फरक पडणार नाही. जोपर्यंत ही व्यवस्था आहे, तोपर्यंत तुम्हाला तुमची जात आणि तुमचा धर्म लिहावाच लागेल. बदल असा एका रात्रीतून होत नसतो हो. त्यासाठी तुम्हाला फार कष्ट करावे लागतील‘, असे म्हणत अधिकाऱ्याने त्याची समजूत काढली.

काही दिवसांनी त्याला समजले की वरिष्ठांनाही ही नाविन्यपूर्ण कृती आवडली आणि त्याच्या मुलीचा किमान एका वर्षासाठी तरी प्रवेश निश्‍चित झाला. त्याच्या मुलीची जात ठरली माणूस आणि धर्म ठरला माणुसकी. आता मुलगी सर्वांना सांगू शकणार होती माझी जात माणूस आहे आणि माझा धर्म माणुसकी. त्याने अखेरपर्यंत हीच जात आणि हाच धर्म लिहिण्याचे ठरवले. अगदी कितीही अडचणी आल्या तरी...

(Courtesy: eSakal.com)

पुढे वाचा

इतक्‍या पगारात कसे भागेल?

तो चांगल्या कुटुंबातील होता. शिक्षणही चांगले झाले होते. एक चांगली कायम नोकरीही त्याला होती. मात्र कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती फारशी सुदृढ नव्हती. तरीही कुटुंब खाऊन-पिऊन सुखी होते. तो त्याचे आई आणि वडील असे त्यांचे कुटुंब होते. वडिल खाजगी सेवेतून निवृत्त झाले होते. तर आई गृहिणी होती. तो आई-वडिलांच्या आज्ञेत होता. आता त्याचे लग्नाचे वय झाले होते. वधू संशोधन जोरात सुरू होते. 

"मुलाला सरकारी नोकरी हवी‘, "मुलाला एवढाच पगार हवा‘ अशा प्रकारच्या मुलीकडून आलेल्या प्रतिसादामुळे आई-वडिल त्रस्त होते. तरीही आई-वडिल प्रयत्न सुरूच ठेवत होते. एकदा एका मुलीच्या आईला फोन केला. मुलाची माहिती वगैरे सांगितली. शेवटी चर्चा मुख्य प्रश्‍नापर्यंत पोचली. "मुलाला पॅकेज किती?‘ मुलीच्या आईने प्रश्‍न केला. त्यावर याच्या आईने पगाराचा आकडा सांगितला. "इतक्‍या पगारात कसे भागेल हो?‘, असे खडे बोल सुनावत मुलीच्या आईने अप्रत्यक्षपणे नकार कळविला. त्यावर काय उत्तर द्यावे हे याच्या आईला समजलेच नाही. तिने कशीबशी चर्चा थांबविली आणि फोन ठेवला. मात्र त्यानंतर आई-वडिल पुन्हा व्यथित झाले. हा सारा प्रकार घडताना मुलगा समोरच होता. तो ही जरा व्यथित झाला आणि आपल्या मित्राला भेटायला बाहेर पडला. 

मित्र नोकरी करत नव्हता. काहीतरी उलाढाली करून चांगले पैसे कमवायचा. घडलेला सारा प्रकार त्याने मित्राला सांगितला. मित्र म्हणाला, "अरे पेमेंट, इन्कम, पैसा, रुपया तर मेन पॉईंट आहे ना!‘ त्यावर हा म्हणाला, "अरे पण सगळं पैशातच मोजणार का?‘ मित्राने सरळ सांगितले, "तू काही म्हण पण या जगात एखाद्याची इमेज पैशात मोजण्याची या जगाची पद्धत आहे.‘ त्यावर प्रचंड त्रागा करत हा म्हणाला, "अरे पण ही असली तुलना करणं बरोबर आहे का?‘ "अगदीच बरोबर नाही. ते मलाही समजतयं. पण भावा, पैसे कमवायला अक्कल लागते. हुशारी नाही. आणि आपलं जग अक्कल पाहतं. हुशारी नाही. तुला राग येऊ देऊ नको. पण तुझं लग्नाचं वय झालं आहे. धडपड करून तू खूप पैसे कमावू शकला असतास ना? पण नाही तू तुझ्या कोषात राहिलास. रिस्क घेतली नाहीस. म्हणून तू धडपडच करणेही विसरलास ना! म्हणून ही अशी अवस्था.‘

त्यावर याने नाराजी व्यक्त करत म्हटले, "चल, तू ही आमच्यावरच...‘ त्याला थांबवत मित्र म्हणाला, "तुला राग येऊ देऊ नको. पण तुझ्याबद्दल मनातून वाटतं म्हणून बोलतो. शेवटी तुला राग आला तरी चालेल पण वास्तवाची जाणीव करून देणं हे मला माझं कर्तव्य वाटतं. अजूनही प्रयत्न कर ना! मी आहे. सोडून दे कोष. शोध नवी नोकरी. नाहीतर काहीतरी बिझनेस जमतो का बघ?‘ "पण भीती वाटते रे!‘ मित्र शांतपणे म्हणाला, "हे बघ फार काय होईल तुला नुकसान होईल किंवा एखादवेळी कमी पैसे मिळतील, नोकरी मिळणार नाही. पण तू मरणार तर नाहीस ना? दोन वेळचे अन्न खाशील एवढे कमावशील ना!‘ याच्या डोक्‍यात ट्युब चमकल्यासारखे झाले. हा म्हणाला, "ठीक आहे. काहीतरी हालचाल करायलाच हवी.‘ "एस्स. क्‍या बात हैं। जगायचं असेल तर हालचाल करावीच लागते. पैसे कमवावेच लागतात. रिस्क घ्यावीच लागते. त्यानंतर तर जगायला अर्थ प्राप्त होतो‘, मित्राने पाठीवर हात ठेऊन लढण्याची प्रेरणा दिली.

(Courtesy: eSakal.com)

पुढे वाचा

हे अपंगत्व व्यवस्थेचे!

साधारण सकाळचे अकरा वाजत होते. पंचायत समितीचे कार्यालयही उघडले होते. आज आठवड्याच्या कामाचा शेवटचा दिवस होता. त्यामुळे कार्यालयात फारशी गर्दी नव्हती. कार्यालय तसे छोटेच होते. बहुतेकजण रजेवर असल्याने कार्यालयात केवळ एकच महिला कर्मचारी उपस्थित होती. ती तिच्या टेबलावर कामात व्यस्त होती. काही वेळातच तेथे एक 20-22 वर्षांचा तरुण आला. त्याला पंचायतीकडून एक प्रमाणपत्र हवे होते. त्यासाठी त्याने मुदतीत अर्जदेखील केला होता. एका अधिकाऱ्याने त्याला आज बोलावले होते. मात्र संबंधित अधिकारी आज जागेवर नव्हता. त्यामुळे तो या महिला कर्मचाऱ्याकडे वळला. तिच्याकडे त्याने प्रमाणपत्राबाबत विचारणा केली. महिलेने जवळचे कपाट दाखवत ‘थोडा वेळ थांबा. आमचा शिपाई येईल. तो या कपाटातून काढून देईल तुमचे प्रमाणपत्र‘ असे म्हणत त्याला थांबायला सांगितले. तरुण समोरच्या लाकडी बाकावर वाट पाहात बसला. 

कार्यालयात आता थोडीशी गर्दी होत होती. महिला कर्मचारी कामात व्यग्र होती. माणसे येत होती. महिला माहिती देत होती. लोक अर्ज वगैरे करत होते. निघून जात होते. अशातच जवळपास 20-25 मिनिटे गेली. मात्र महिला कर्मचारी जागेवरून हलली नाही. आता तरुण फार त्रस्त होत म्हणाला, "अहो कधी येणार तुमचा शिपाई?‘ त्यावर "आतापर्यंत यायला पाहिजे. येईल 5-10 मिनिटांत. तुम्ही थांबा.‘ त्यावर तरुण संयम बाळगत वाट पाहू लागला. हळूहळू कार्यालयात आणखी लोकं येऊ लागली. काम करून निघून जाऊ लागली. तरुण हा सारा प्रकार पाहत होता. याच्यानंतर आलेल्या काही लोकांची कामे याच्या आधी होत असल्याचे याला वाटू लागले. आता त्याला कार्यालयात येऊन जवळपास अर्धा तास झाला होता. तो त्रागा करत महिलेकडे येऊन म्हणाला, "अहो, मॅडम अर्धा तास झाला आहे. अजून का नाही येत तुमचा शिपाई?, असा त्रागा तो तरुण करू लागला. त्यावर "आता येईलच तो. तुम्ही थांबा. नाहीतर जरा वेळाने या‘, महिला कर्मचाऱ्याने शांतपणे सांगितले. 

त्यावर काहीच उत्तर न देता तरुण बाहेर पडला. चहाच्या टपरीवर त्याने कटींगची ऑर्डर दिली. टपरीवर थोडी गर्दी होती. झक्कासपैकी चहा घेऊन त्याने डोके शांत ठेवायचा प्रयत्न केला. तरीही त्याच्या मनात राग होताच. ‘आपली व्यवस्था अशी का?‘ असा विचार त्याला स्वस्थ बसू देत नव्हता. तरुण रक्त असल्याने यावरची उपाय योजनेवर तो विचार करू लागला. तेवढ्यात "गोड बोलून आपली कामं करायची भाऊ‘ असा शेजारच्या दोन माणसांचा संवाद त्याच्या कानावर पडला. त्यामुळे याने गोड बोलूनच काम करून घ्यायचं ठरवलं. तो पुन्हा कार्यालयात आला. अतिशय नम्रपणाने त्याने महिला कर्मचाऱ्याकडे विचारणा केली. त्यावर पुन्हा त्याला थांबण्याचा सल्ला मिळाला. या सर्व प्रकाराला आता तास झाला होता. यामुळे आता तरुणाचा संयम सुटत चालला होता. कार्यालयातही आता फार कोणीच नव्हते. सगळेजण आपले काम करून निघून गेले होते. काही वेळाने तो तरुण महिला कर्मचाऱ्याकडे येऊन म्हणाला, "अहो, आम्हाला काही दुसरे काम नाही का? तुम्हाला आमच्या वेळेची काही किंमतच नाही. तुम्ही देता प्रमाणपत्र की मी स्वत:च घेऊ? आणि या इथल्या कपाटातून तुम्हाला माझा कागद काढता येत नाही का?‘ तरुण रागामुळे चांगलाच पेटला होता. आता महिला कर्मचाऱ्याला जागेवरून उठून कपाटातून प्रमाणपत्र काढून देण्याशिवाय पर्याय नव्हता. महिला कर्मचारी काहीच बोलली नाही. तिने शांतपणाने आपल्या समोरील फाईल बंद केली. पुढे काही क्षण काहीच घडले नाही. आजूबाजूला कोणीच नव्हते. एकाएकी ती महिला कर्मचारी खाली वाकल्यासारखे तरुणाला वाटले. आता तर तिचे डोके वगैरे काहीच दिसत नव्हते. 

मात्र तरुणाला पुढे जे दिसले त्यामुळे गेल्या तासाभरातील घडामोडींबद्दल प्रचंड पश्‍चाताप होऊ लागला. महिला खुर्चीतून खाली उतरली होती. कपाटाच्या दिशेने पुढे जात होती. फरक फक्त एवढाच होता की महिलेला दोन्ही पाय नसल्याने ती घसरत घसरत कपाटाच्या दिशेने पुढे सरकत होती. तिची गती अगदी संथ होती. घसरत पुढे जात असल्याने तिला थोडा त्रासही होत होता. निष्ठेने आपले काम करणाऱ्या महिलेबद्दल आपण विनाकारण संशय घेतला म्हणून तरुणाला पश्‍चाताप होत होता. तर कामचुकार अधिकारी-कर्मचाऱ्यांमुळे व्यवस्थेल्या आलेल्या अपंगत्वावर पर्याय शोधत होता.

(Courtesy: eSakal.com)

पुढे वाचा

भाड्याचे घर

"आठ हजार रुपये भाडे. तीस हजार रुपये डिपॉझीट. सोसायटी, लाईटबिल वेगळे. कमिनश दोन महिन्यांचे भाडे‘, भाड्याचे घर दाखवत इस्टेट एजंटाने व्यवहाराच्या गोष्टी सांगितल्या. त्यावर त्या दोघांनी ठीक आहे, म्हणत "काही कमी जास्त वगैरे..‘ अशी विचारणा केली. त्यावर "कमीत कमी आहे बघा, एरिया पॉश आहे. सोसायटी चांगली आहे चिंताच करू नका.‘ असे सांगितले. त्यावर दोन दिवसांनी कळविण्याचे आश्‍वासन देत, पती-पत्नीने एजंटाचा निरोप घेतला. त्या दोघांचा विवाह होऊन दोनच वर्षे झाली होती. आई-बाबा गावाकडे राहात होते. त्यांना लवकरच इकडे आणायचे होते. त्यासाठी जरा मोठे घराचा शोध घेण्यात येत होता. पती-पत्नी दोघेही नोकरी करत होते. सध्या ते वन रूम किचनमध्ये राहात होते. एजंटाने दाखविलेले घर वन बीएचके होते. पुरेसे होते. दोघेही समजूतदार होते. नोकरी करत होते. परस्परांना समजून घेत होते.

दोघेही घरी पोचले. एजंटाच्या प्रस्तावावर विचार सुरू झाला. "अरे, आठ हजार भाडे. सोसायटी आणि लाईटबिल म्हणजे जवळपास दहा हजाराच्या घरात जाणार रे आणि पुन्हा अकरा महिन्यांनी टांगती तलवार. घर बदलायला परत पैसे...‘, पत्नीने व्यथा मांडली. "अगं आपण एकटेच आहोत का जगात असे? अनेक लोकं राहातात की भाड्याने आणि घेऊ एक ना एक दिवस आपले स्वत:चे घर, हळूहळू पैसे जमा करून.‘, पतीने समजावण्याचा प्रयत्न केला. त्यावर पुन्हा पत्नी बोलू लागली, "पण बघ ना आता दोन वर्षांत आपण दोन वेळा घर बदलले. त्यातच मालकांना सोसायटीचे पैसे कमी आणि भाडेकरूंना जास्त. आपण काय माणसं नाहीत का? का आपण जास्त जागा वापरतो?‘ त्यावर पती पुन्हा समजावू लागला, "अगं, तो व्यवहाराचा प्रश्‍न आहे. त्यावर तोडगा निघायला हवा. पण सध्या तरी आपल्याला जे आहे ते स्वीकारायला हवयं ना! आणि या जगात आपणच एकटे भाड्याने राहातो का? खूप जण राहतात की. कॉट बेसीस, पेईंग गेस्ट, रूम करून, हॉस्टेलमध्ये किती जण जगतात..‘ त्यावर पत्नीने मुद्यालाच हात घातला, "ते राहु दे रे.. पण गावाकडची जमीन विकून आपण थेट स्वत:च्या घरातच राहायला जाऊ शकतो ना रे. काही तरी घे की निर्णय‘ आता पती थोडासा अस्वस्थ दिसला. "अगं, तुला तर माहित आहेच मी आतापर्यंत आई-बाबांकडून काहीच घेतलेले नाही. त्यांनी मोठ्या कष्टाने थोडीशी जमीन घेतली आहे. शिवाय तोच त्यांचा आधार आहे. त्यांचं मन इकडं रमत नाही. बघू मागे पुढे. तोपर्यंत आपले पैसेही जमतील. घेऊ की घर‘, एवढ्यावर त्यांचा संवाद थांबला. तसेच एजंटाने दाखविलेल्या घरात जाण्याचा निर्णय झाला.

घर बदलून आता आठ दिवस झाले. घरातील सामान अद्यापही व्यवस्थित लागलेले नव्हते. रविवारचा दिवस होता. "भाड्याने राहाणे म्हणजे गणपतीच्या देखाव्यासारखे असते. दरवर्षी हलवावा लागतो‘, साऱ्या कामामुळे थकल्याने तिने नवऱ्यापुढे व्यथा मांडली. "खरं आहे गं! पण आज आपल्याला नीट सामान लावावे लागेल. आज आई-बाबा येणार आहेत. संध्याकाळपर्यंत पोचतील‘ त्याने आठवण करून दिली. दोघे मिळून घरातील सामान आवरू लागले.

संध्याकाळ झाली. ठरल्याप्रमाणे आई-बाबा आले. संध्याकाळचे जेवणे उरकून सारे जण गप्पा मारू लागले. इकडच्या-तिकडच्या गप्पा झाल्यावर बाबा म्हणाले, "सूनबाई, जरा नीट ऐक. लय त्रास व्हतो तुमाला या भाड्याच्या खोलीत. होतो तुम्हाला या भाड्याच्या घरात. सारखं सामान हलवायचा. मी बी नोकरीत असताना असच व्हायचं. 2-3 वर्षांनी सारखी बदली व्हायची. शेवटी रिटायर झालो अन्‌ गाव गाठलं. पण तुमाला हा त्रास नकू म्हणून आमी एक निर्णय घेतलाय‘ सगळे जण शांतपणे आणि उत्सुकतेने ऐकत होते. "अरे, आम्ही आता म्हतारे झालो. आम्हाला तुमच्याशिवाय कुणाचा बी आधार नाय. गावाकडं एकटे राहताना मन नाय रमत. सारखं तुमची चिंता. शिवाय तुमालाबी स्वत:चं घर हवंच की. गावातल्या एकाला बोललोय. जमीन काढतोय. चांगला भाव येतोय. जे काय पैसे येतील ते घरासाठी उपयोगी पडतील. जे काय उरतील त्याचं लोन करू. आम्हालाही तुमच्याजवळच राहाता येईल, कायम! आता या घरातून जायचं ते थेट स्वत:च्या घरात‘ बाबांनी बोलणे संपवले. थोडा वेळ सगळीकडे शांतता पसरली.

(Courtesy: eSakal.com)

पुढे वाचा

अल्लाह की मर्जी।

तो त्याच्या कुटुंबीयांसह एका मोठ्या शहरात राहात होता. त्याचं छोटं किराणा मालाचं दुकान होतं. त्याचं कुटुंब अगदी सर्वांशी मिळून मिसळून राहात होतं. परिस्थिती फार संपन्न नसली तरीही कुटुंब खाऊन-पिऊन सुखी होतं. घरात तो, त्याची बीबी, एक मुलगा आणि एक मुलगी, अम्मीजान असे सारे होते. वडील काही वर्षांपूर्वी अल्लाहला प्यारे झाले होते. वडील अतिशय प्रामाणिक आणि प्रतिष्ठेचं जीवन जगले होते. भुकेलेल्याला अन्न द्यावे, तहानलेल्याला पाणी द्यावे, "माणूस‘ म्हणून प्रत्येकाला शक्‍य ती मदत करावी, असे संस्कार वडिलांनी मुलावर केले होते. मुलगाही वडिलांप्रमाणेच होता. मुलाने आपल्या दोन बहिणींच्या निकाहची जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली होती. त्यामुळे त्याच्यावर कर्ज होते. तरीही अल्लाहकडे जाण्यापूर्वी काही वर्षे आधी त्याने वडिलांच्या हज यात्रेची इच्छा पूर्ण केली होती. "बेटे की मदत से हज यात्रा पुरी हुई और हमारी जिंदगी सफल हुई‘, असे वडिल सर्वांना अभिमानाने सांगत. तसेच "जब पैसे इकठ्ठा होंगे, तब तुम जिंदगी में एक बार जरूर हज को जाना‘, असे त्यांनी मुलाला सांगितले होते. मुलानेही वडिलांचा वारसा पुढे सुरू ठेवून शेजाऱ्यांपासून ते दुकानातील कामगारापर्यंत सर्वांच्या मनात त्याने आदराचे स्थान मिळविले होते. मुलांवरही चांगले संस्कार करत होता. या साऱ्या घटनेला आता बरीच वर्षे झाली होती. रमजानला याच्या घरी सर्वांना निमंत्रण असे, तर गणेशोत्सव, नवरात्रीसारख्या समारंभात याचे सारे कुटुंबीय उत्साहाने सहभागी होत. त्याला आता वडिलांचा संदेश आठवत होता. हजच्या यात्रेला जावे, असे मनोमन वाटत होते. कर्ज हळूहळू फिटत होते. कर्जासह घरातला सारा खर्च भागवून गेल्या काही वर्षांपासून तो हजसाठी थोडी थोडी रक्कम बाजूला ठेवत होता. घरात उत्पन्नाचे दुसरे साधन नसल्याने तो हजसाठीचे पैसे कधी जमा होतील, असा विचार करत कधी कधी अस्वस्थ व्हायचा. मात्र "अल्लाह का बुलावा आना चाहिए बेटा‘, असे अम्मीजान त्याला सतत धीर द्यायची.

आता बरीचशी रक्कम जमा झाली होती. या वर्षी हजला जाता येईल, असे त्याला मनोमन वाटू लागले. एकेदिवशी सकाळी सकाळीच तो अर्जाची प्रक्रिया पार पाडण्यासाठी निघाला होता. तेवढ्यात दुकानातील एक कामगार धावत धावत आला आणि दुकानातील दुसऱ्या एका कामगाराचा रात्री घरी जाताना मोठा अपघात झाल्याचे सांगितले. कोणताही विचार न करता हा धावत धावत रुग्णालयात त्याला भेटायला गेला. डोक्‍याला मार लागल्याने मोठी शस्त्रक्रिया करावी लागणार होती. त्यासाठी मोठा खर्च येणार होता. कामगाराकडे थोडे फार पैसे होते; पण ते पुरेसे नव्हते. त्याने कामगाराच्या घरच्या सर्वांना मोठा आधार देत कोणताही विचार न करता थेट हजसाठी जमा केलेले सगळे पैसे मदत म्हणून दिले. शस्त्रक्रिया यशस्वी झाली. कामगाराचे कुटुंबीय त्याच्या पाया पडू लागले. कामगाराला मदत केल्याने त्याच्या मनाला एक प्रकारची शांती मिळाली होती. या सर्व प्रकारात हजसाठी जमा केलेले सगळेच पैसे खर्च झाले.

त्यानंतर काही दिवसांनी कामगार कामावर आला, "आप मेरे लिए अल्लाह हैं। आपकी पाई-पाई चुका दूँगा‘, असे म्हणत त्याने चक्क पाय धरले. त्यावर "ये तो मेरी ड्युटी थी। जब तुम्हारे पास बहुत पैसे आएँगे, तब लौटा दे ना। क्‍या जल्दी है।‘ असे म्हणत त्याने त्याची समजूत काढली. घरी आल्यावर त्याने अम्मीजानला ही गोष्ट सांगितली. अम्मीजान म्हणाली, "बेटा, खुदा का बुलावा आना चाहिए और उस बंदे को तुमने जो मदत की है, वो भी कोई छोटी बात नहीं है। पैसे तो क्‍या फिरसे इकठ्ठा कर सकते हो।‘

त्याने पुन्हा पैसे गोळा करण्यास सुरुवात केली. आता निकाहचे कर्ज फिटल्याने पूर्वीपेक्षा लवकर रक्कम जमा झाली. एकदिवशी तो अर्जाच्या प्रक्रियेसाठी निघाला. त्या दिवशी मात्र त्याला काहीसे वेगळे वाटत होते. मागच्या वेळचा प्रसंग त्याला आठवला. तसे पुन्हा होणार नाही ना, अशी शंकाही मनात आली. तरीही चांगला विचार करत तो निघाला. खिशात पैसे होते, "यंदा हज अदा होणार‘ या आनंदात तो होता. जाताना मनात विचार येत होता. "पिछली बार अल्लाह की मर्जी के मुताबिक मैंने इन्सान की मदद की, फिर इस दुनिया में कितने लोग होंगे की जिनको पैसों की सक्त जरूरी होगी। शायद किसी की जान बच सकेगी, कोई पढ सकेगा, किसीके पेट की भूख मिट सकेगी, शायद किसी का निकाह हो सकेगा, इस बार तो मैं खुद की मर्जी से इन्सान की मदद कर सकता हूँ। शायद अब्बा की तरह मेरे भी नसीब में भी हज बेटे की मदद से होगी।‘ एवढा विचार करून तो प्रचंड अस्वस्थ झाला.

एका बाजूला अल्लाह आणि दुसऱ्या बाजूला इन्सान. त्याच्या मनाची प्रचंड घालमेल होत होती. अशा अवस्थेतच त्याने माघरी फिरण्याचा निर्णय घेतला. तो घरी आला. अब्बीजानला मनातला विचार बोलून दाखवला, "बेटा अल्लाह का बुलावा आना चाहिए। तुम्हे अगर दिलोजान से लगता है, कि तुमने जमा किए हुए पैसे से किसीको मदद करनी है, तो कर दो मदद! आखिरकार तुम्हारे मन में ऐसी बात आना ये भी खुदा की मर्जी होगी। और इन्सान की खिदमत भी अल्लाह के खिदमत से छोटी बात नहीं।‘ असे म्हणत तिने पोराला समजावले. त्यानेही जमवलेले पैसे गरजवंताला देण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर त्याने अम्मीजानला मिठी मारली आणि दोघांचेही डोळे भरून आले. तो मनातल्या मनात म्हणत होता, "शायद, अल्लाह ने हज इसी तरह पूरा कर लिया है।‘

(Courtesy: eSakal.com)

पुढे वाचा

आम्हाला एक मुलगी मिळेना, अन्‌...

दिवाळीच्या सुट्या संपल्या. ऑफिस सुरु झालं. दिवाळी सेलिब्रेशनच्या गप्पा रंगल्या. "काय मग यंदा कर्तव्य आहे ना?‘. लग्नासाठी मुली पाहणाऱ्या सहकाऱ्याची चौकशी सुरु झाली. "नाही राव, काय मुलींच्या अपेक्षा फार आहेत!‘, अस्वस्थ होत त्यानं उत्तर दिलं. "खरं तर तू लग्नच करु नकोस! लय कटकट असते राव. सारी जिंदगीच बदलून जाते‘, दोनच वर्षांपूर्वी लग्न झालेल्यानं अनुभव सांगितला. "पण लग्नाशिवाय जगण्याला काही अर्थ नाही. दोनाचे चार हात चाराचे मग...‘ एका सुखी विवाहितानं उत्तर दिलं. "अरे, तुमचे अनुभव लादू नका. त्याला त्याचा अनुभव घेऊ द्या. अन्‌ ठरवू द्या ना!‘, ऑफिसमधील एका स्कॉलरने विचार मांडला. काही काळ शांतता पसरली. पुन्हा स्कॉलर बोलू लागला, "काय आहे, की 1981-1990 या दहा वर्षांमध्ये मुलींचा जन्मदर कमी होता त्यामुळे या नव्या पोरांना मुली मिळत नाहीएत?‘, स्कॉलरने पुन्हा "स्कॉलर‘ विचार मांडला. "आणि ज्या आहेत त्यांच्या अपेक्षा फारच... हे नको, ते हवं. ते नको हे हवं‘, मुली पाहणाऱ्या अविवाहितानं त्याच्यासमोरील आव्हानं सांगितली. काही वेळातच सगळेजण आपल्या कामाला लागले. हळूहळू चर्चा थांबली.

दुपारच्या चहाची वेळ झाली होती. सर्वजण कॅंटीनमध्ये चहाला जमले. तिथं काम करणारा पोऱ्या चुणचुणीत होता. तो आनंदाने आणि उत्साहाने चहा देत होता. यांच्यामध्ये पुन्हा सकाळची चर्चा रंगली. "हा पोरा बघा. काय फिकर-बिकर काय नाय. दिवसाला पगार. दिवसाचा खर्च भागला. संपलं...‘ एकाने पोराची जिंदगी उलगडून सांगितली. तेवढ्यात चहा घेऊन पोरा आला. "का रे? कशी झाली दिवाळी? सुटी घेतली का नाय?‘, एकाने पोराला सवाल केला. "होय, सायब चांगली 15 दिवस सुटी होती‘, पोराने उत्तर दिलं. "अरे 15 दिवस काय केलस मग?‘, पोराशी संवाद वाढविण्यात आला. "काय, नाय लग्न केलं सायब!‘, पोराने लाजत उत्तर दिलं. "अरे, पण मागे एकदा तू लग्न केलसं म्हणाला होतास ना?‘, एका वरिष्ठ सहकार्याने सवाल केला. "हो! आता हे दुसरं लग्न होतं...‘, पोराने निरागसपणे उत्तर दिलं. त्यावर सर्वांना धक्काच बसला. "आयला, आमाला एक मुलगी मिळना अन्‌ तू दोन दोन लग्न...‘, अविवाहितानं नेमका मर्मावर बोट ठेवला. आता पोरा बोलू लागला, "काय आहे सायब की पटवून घेतलं, समजून घेतलं की भागून जातं. नाय पटलं, नाय आवडलं तर फारकत घेतलेली बरी. मी तसचं केलं. पहिल्या बायकोशी नाय पटलं. तिला, तिच्या घरच्याला बोलावलं. आपलं पटत नाय सांगितलं. कोर्ट, फिर्ट चक्कर नकोय. आमीच तिचं दुसरं लग्न लावून देऊ असं सांगितलं. झालं..‘ पोरा तेवढ्यातच थांबला. आता त्याच्या स्टोरीत सगळ्यांनाच इंटरेस्ट निर्माण झाला होता. "मग, पुढं काय झालं?‘ स्कॉलरने उत्सुकता दाखवली. पोरा पुन्हा बोलू लागला, "सायब, तिनं बी सांगितलं नाय पटत. शेवटी माझ्या गावाकडच्या नात्यातल्यानं त्याना मदत केली दुसरं लग्नबी लावलं. आता माजंबी लग्न झालं. ती खूष मी बी खूष!‘ पोराने स्टोरी पूर्ण केली अन्‌ तो निघूनही गेला.

"बघा, साधा चहा विकणारा पोरगा दोन-दोन लग्न करतो. आपल्याला शहाणपणा शिकवतो. बघा...‘, स्कॉलरनं उपदेश सुरु केला. "त्याचं काय रे त्याची जिंदगी साधी आहे. दिवस भागला. संपलं. आपल्याकडच्या पोरी भविष्याचा विचार करतात. प्रॉपर्टी बघतात...‘, अविवाहितानं त्रागा केला. त्यावर दुसरा एक सहकारी म्हणाला, "अरे पण कसलं भविष्य अन्‌ कसलं काय. चहा विकणारा पोरा काय बी करू शकतो भौ..‘ आता चर्चेत चांगलाच रंग चढत चालला होता. चहाचा कप रिकामा होत होता. चहावाल्या पोराला अनेकांना प्रश्‍न विचारायचे होते. त्यांनी त्याला पुन्हा आवाज दिला. पोरा आला. "काय रे? तुझी कमाई किती? बायको त्रास देत नाही का?‘ एकाने त्याला थेट सवाल विचारला. "सायब, पहिलीला पण मी लग्नाआधीच सांगितलं होतं. आपली कमाई एवढी. पुडं-मागं वाढलं. पर गॅरंटी नाय. वन रूम किचनचं छोटं घर बाप देऊन गेला. तीच प्रॉपर्टी. पर तिला नाय आवडलं. आपण बी जास्त इचार नाय केला. शेवटी इचार करून काय होतं सायब... जिंदगी महत्वाची ना..‘, पोराने तत्वज्ञानचं मांडलं. "लईच बोलतो रे तू....?‘, एकाने पोराची खेचली. त्यावर पोरा सुटलाच, "सायब, तुमच्या जिंदगीशी कंपेर करू नका आमाला. आमच्याकडं मोटं घर नाय. साधी दोन चाकाची गाडी बी नाय. रोजच्या रोज पगार. जे मिळलं त्यात सुख. आता घराजवळ एक चहाची टपरी सुरु केलीया. इथनं गेलं की तिथं धंदा सुरु. कमाई वाडतीया. रोज सुखानं झोप येतीया. बॅंकेच्या हप्त्याची कटकट नाय की हाय-फाय राहणीची... बापाने जिंदगी जगली. अन्‌ सोडली बी. बायको अन्‌ माय सोबत हाय... त्या बी टपरीसाठी मदत करत्यात... हप्त्यातून एकदा कोंबडं कापतो. महिन्यातनं एकदा गोड-धोड करतो. वर्षातनं एकदा फिरायलाबी जातो. एकाद्या दिवशी उपाशी झोपण्याचीबी तयारी हाय. काय जिंदगी असतीया अजून... दररोज पोटभर कष्टाची भाकर अन्‌ रोज रातच्याला शांत झोप...‘, पोरानं त्याचं आयुष्यच वाचून दाखवलं. आता सगळेच शांत झाले. तो तुलना करू नका म्हणत होता. पण सगळेजण स्वत:च्या जगण्याचीच त्याच्याशी तुलना करत होते.

सगळीकडे स्मशान शांतता पसरली. काही वेळाने स्कॉलर बोलू लागला, "काय असतं. मुलींच्या अपेक्षा जास्त आहेत असं नाही. मुलांच्या पण अपेक्षा असतातच. गोरी हवी, काळी नको. स्वयंपाक यायला हवा. गाडी यायला हवी. साडी घालता यावी. बाप श्रीमंत असावा. जावयाचा लाड करावा. बहिण-भाऊ शक्‍यतो नसावेत. आदी आदी...‘ आता अविवाहित बोलू लागला, "समजा, यापैकी एकही अपेक्षा नसेल तरीही मुलींच्या अपेक्षा असतातच ना?‘ "बीऽऽऽऽ कूल... अरे जी मुलगी आपली अख्खी लाईफ सोडून तुमच्याकडे येणार असते तिनं अपेक्षा ठेवल्या तर बिघडलं काय रे? तिने नक्कीच अपेक्षा ठेवाव्यात!‘ स्कॉलर पेटला.

आता वरिष्ठ सहकारी बोलू लागला, "शेवटी काय आहे की मुलगा असो की मुलगी प्रत्येकाने समजून घेतलं पाहिजे. आपल्याकडे काय आहे, आपल्या अपेक्षा काय आहेत, याचा एकूणात विचार हवा. शेवटी लग्न म्हणजे जीवनाचा प्रश्‍न असतो. प्रसंगी काही तडजोडी कराव्या लागतात. तडजोडींचं प्रमाणही ठरवायला हवं. अन्‌ त्या स्वीकारून आयुष्यभर परस्परांची साथ देण्याची हिम्मतही असावी. तसं झालं नाही तर प्रसंगी फारकत घेऊन दूर जाण्याचीही तयारी असावी. या पोरासारखी. जे आहे त्यात सुख मानायला हवं. जे नाही ते मिळविण्याचा प्रयत्नही अवश्‍य करावा. पण वास्तवाचं भान हवं. परस्परांना साथ द्यावी. अगदी शेवटच्या क्षणापर्यंत... लक्षात ठेवा नवरा आणि बायको अखेरच्या क्षणापर्यंत सोबत असताता, इतरांची खात्री नसते...‘सर्व वातावरण गंभीर झाले. ‘सिरीयसली विचार करा मित्रांनो आणि मात्र आता चला काम पडलीत...‘ असं म्हणत स्कॉलरने पूर्णविराम दिला.

(Courtesy: esakal.com)

पुढे वाचा

'आयटी'त जगण्याची व्यथा...!

एका नामवंत सॉफ्टवेअर कंपनीत तो तीन-चार दिवसांपासून इंटर्नशिपसाठी जॉईन झाला होता. एका बॅंकेच्या प्रोजेक्‍टसाठी "जीयूआय‘ तयार करणाऱ्या टीमला अस्टिट करण्याची जबाबदारी त्याच्यावर सोपविण्यात आली होती. टीमसोबत त्याची नुकतीच ओळख होत होती. प्रत्येकजण आपापल्या कामात एक्‍सपर्ट होता. टीममधला एक मेंबर आज दौऱ्यानिमित्त बाहेर गेला होता. तो आज परतणार होता. तो आला त्यावेळी संपूर्ण टीम एका मिटिंगसाठी गेली होती. फक्त हा नवा पोरा काम करत होता. मेंबर आला आणि नव्या पोराला हाय-हॅलो करून त्यानं त्याचा कॉम्प्युटर सुरू केला. नाव-गाव वगैरे विचारलं.

नव्या पोराची थोडी मजा घ्यावी म्हणून त्याने त्याला हाक मारली आणि गप्पा सुरु केल्या. "चल, तुला एक पझल टाकतो. फक्त प्रोग्रामिंग पझल आहे.‘ नव्या पोराने माईंडला रिफ्रेश केले आणि "ओके‘ म्हणाला. "विथआऊट युजिंग थर्ड व्हेरिएबल हाऊ टू एक्‍सचेंज व्हॅल्यूज्‌ ऑफ टू व्हेरिएबल्स‘ मेंबरने सवाल टाकला. काही क्षण विचार करून नव्या पोराने कागदावर लिहून दाखवले, "दोन्ही व्हेरिएबलची ऍडिशन पहिल्या व्हेरिएबलला असाईन करून त्या व्हॅल्यू एक्‍सचेंज करायच्या. खालीलप्रमाणे -


a = 2;
b = 3;
a = a + b;
b = a - b;
a = a - b;

"एक्‍सलंट‘ म्हणत मेंबर खूश झाला. तरीही त्याने पुढचा सवाल केला, "इनपुट केलेल्या एखाद्या भारतीय नावावरून जनरली ते नाव मुलीचे आहे की मुलाचे ठरवता येईल का?‘ त्याने पुन्हा 5-10 मिनिटे विचार केला आणि उत्तर दिले, "तसे नेमके सांगता येत नाही. पण बहुतांश मुलींच्या नावातील शेवटचे अक्षर हे व्हॉवेल अर्थात स्वर असते. त्यामुळे शेवटचे अक्षर आयडेंटिफाय करून ते चेक करून व्हॅलिडेट करता येऊ शकेल. पण ते 100 टक्के बरोबर असणार नाही. कारण काही नावांना हा प्रोग्राम अपवाद ठरू शकेल‘ त्याने आपले उत्तर दिले. आता मात्र मेंबर अधिकच खूश झाला. आणि, "चल, मला कॉलेजच्या लाईफची आठवण करून दिलीस. खाली टपरीवर जाऊन चहा पिऊ‘ दोघेही खाली टपरीवर आले.

मेंबरने त्याला आवड-निवड विचारली. नव्या पोराला बऱ्याच आवडी निवडी होत्या. तो हुशारच होता. आता त्यांच्यात दोस्ती निर्माण होत होती. "तुम्ही तर बऱ्याच वर्षांपासून येथे आहात. तुमच्याकडे फोर व्हिलर असेल, बंगला असेल, महिन्याला पगारही जमा होतो. एसीमध्ये आवडीचं अन्‌ इंटरेस्टिंग काम. तुम्ही खूप सुखी आणि समाधानी असाल ना?‘ असा सवाल करत नव्या पोराने मेंबरच्या नेमक्‍या मर्मावर बोट ठेवले. त्यानंतर काही मिनिटे शांततेतच गेले. आणि मेंबर आपली व्यथा सांगू लागला, "अरे, सुखी आहे, खूप सुखी आहे. पण ते जगाला दाखवण्यासाठी. महिन्याला 50-60 हजारापेक्षा जास्तच पैसे पडतात पगार म्हणून. पण खर्चही तेवढाच. कर्जाचे हप्ते, लाईफ स्टाईल मेंटेनन्स वगैरे वगैरे... शिवाय सतत माणसाला समजेल अशी नव्हे तर मशिनला, कॉम्प्युटरला समजेल अशा भाषेत प्रोग्राम लिहायचा. त्यातच दररोज काय काय नवीन येते त्याचे अपडेटस्‌ ठेवायचे. वर तुमच्यासारखी नवीन कमी पगारात काम करणारी हुशार पोरं आली की आणखी सावध रहावं लागतं‘, त्याला मध्येच थांबवत नवा पोरा म्हणाला, "पण तुम्हाला वेळेचं काही बंधन नसतं ना?‘ मेंबर पुन्हा व्यथा सांगू लागला, "कदाचित ते असतं तर बरं झालं असतं. मात्र तसं नाहीए. आम्हाला प्रोजेक्‍ट पूर्ण करण्याचं टार्गेट असतं. कमी वेळ आणि जास्त काम. त्यामुळे दररोजच ओव्हर टाईम काम करावं लागतं. शिवाय अंतिम टप्प्यात तर प्रत्यक्ष आयुष्यातले "एरर‘ दूर ठेऊन प्रोग्राममधले "एरर‘ शोधत कधी कधी 30-30 तासही बसावं लागतं. घर, ऑफिस, प्रवास सगळीकडे कॉम्प्युटरच्या लॉजिकचा विचार करावा लागतो. माणसांशी केवळ आभासी जगातूनच भेटता येतं. प्रत्यक्ष भेट फार कमी वेळा होते. त्यामुळे इतरांचे गैरसमजही होतात.‘

आता नवा पोराही समजू लागला होता. त्याने आता एक शेवटचा प्रश्‍न विचारायचं ठरवलं, "मग, एवढं सगळं असताना तुम्हाला दुसरी संधीही मिळत असेल ना! तुमच्यापैकी बरेच जण अमेरिकेतही जातात. काही जण काही वर्षे नोकरी करून पैसे कमवून सोडून देतात‘ त्यांच्या गप्पा चांगल्याच रंगल्या होत्या. त्यामुळेच मेंबरही अगदी मनातून उत्तरे देत होतो. मेंबर म्हणाला, "खरं आहे. नोकरी बदलू शकतो. परदेशी जाऊ शकतो. सोडूनही देऊ शकतो. पण ते"ऐट‘ म्हणून "आयटी‘त नोकरी करणाऱ्यांसाठी ठीक आहे.आपल्यासारख्या सॉरी माझ्यासारख्या "पगारा‘ची वाट पाहणाऱ्यांसाठी नाही. कारण, महिन्याला कर्जाच्या हप्त्याची टांगती तलवार माझ्यावर लटकलेली असते. नोकरी बदलायला किंवा बाहेरच्या देशात जायला काहीतरी परफॉर्मन्स दाखवावा लागतो. त्यात पुन्हा "पॉलिटिक्‍स‘ वगैरे...‘ पुन्हा काही काळ शांतता पसरली.

‘पण एवढं करूनही तुम्ही दोन वेळा सुखाची भाकरी एसीमध्ये बसून खाऊ शकता ना? मी तर मेरिटवर इंजिनिअरिंगला आलो. घरची परिस्थिती बेताचीच. त्यामुळे एखाद दिवशी जर मेसला सुटी असेल तर उपाशीही रहावं लागतं‘ नवा पोराची उत्सुकता ताणली. त्यावर मेंबर पुन्हा बोलू लागला, "मी पण माझ्या कॉलेजच्या दिवसात असाच काहीवेळा उपाशी झोपलो आहे. मजा यायची तेव्हा. आता "एसी‘त बसलो तरी "मेस‘मधील मित्र-मैत्रिणणींसोबतच्या जेवणाची रंगत नाही येत. तुला एक सल्ला देतो. ऐकायचं का नाही ते तू ठरव. इथं नक्की जॉईन हो. पण काही वर्षांसाठी. कर्जाच्या चक्रात अडकून राहून एसीमध्ये पिझ्झा खाण्यापेक्षा गावाकडे आईच्या हातची चुलीवरची भाकरी आयुष्यभर खाऊ शकशील एवढेच पैसे कमव. आणि आयुष्य जगायला शिक‘ मेंबरने सहजपणे मोठा संदेशच नव्या पोराला दिला होता.

पुढे वाचा

चल ब्रेकअप करू?

"एवढा वेळ का लावलास?‘ बागेतल्या बाकावर बसूनच त्यानं तिला आल्या आल्या पहिलाच प्रश्‍न विचारला.
"मला तुला काही तरी सांगायचयं..‘ तिने वेगळ्याच विषयाला हात घातला.
"म्हणून उशिरा आलीस का?‘ त्याचा त्रागा थांबला नाही.
"तू माझं ऐकणार आहेस का?‘ तिने आपले म्हणणे पुन्हा मांडण्याचा प्रयत्न केला.
"मी इथे कॉलेज सोडून तुझी वाट पाहतोय. या आधी पण दोनवेळा तू उशिरा आलीस!‘ त्यानं आपलाच प्रश्‍न लावून धरला.
"मी पण कॉलेज सोडून आलेय आता इथे! पण...‘ ती काही बोलणार तेवढ्यात त्यानं तिला थांबवलं.
"आधी मला सांग तुला उशिर का झाला? नंतरच आपण पुढचं बोलू‘ तो ठाम राहिला.
"चल, तुला माझं काही ऐकून घ्यायचं नाहीए! बाय‘ बघता बघता ती निघूनही गेली.
तो प्रचंड अस्वस्थ झाला. तसाच तो रूमकडे निघाला.

***

याची अस्वस्थता पाहून रूममेटने विचारपूस केली.
"साला, त्याच्यामुळे तू एवढा परेशान झालास का?‘ रूममेट त्याला रिलॅक्‍स करत पुढे म्हणाला, "चलता, है भाई! समुद्राचा तळ आणि मुलीच्या मनाचा तळ आयशप्पथ कोणालाच समजत नाय! तू किस झाड की पत्ती?‘ याची उत्सुकता ताणली. त्याने मग सगळ्या घटना सांगायला सुरुवात केली. "तिच्याशी कॉलेजात फ्रेशर्स पार्टीत झालेली ओळख. ती सेकंडला आणि मी थर्डला. दोघांच्या ब्रॅंचेसपण वेगळ्या. फ्रेशर्स..‘ त्याला थांबवत रूममेट म्हणाला, "बस्स.... मग ती तुला, तू तिला असं करत करत... फ्रेंड, बेस्ट फ्रेंड, इमोशन, सेंटीपणा, घरचे वगैरे, मग शेअरिंग, मग लव्ह.. तू तिचा बच्चू, जानू आणि काय काय झालास‘
तो आता चांगलाच खुलला होता. "आयला तुला कसं माहित रे!‘ त्याचं कुतूहल जागृत झालं. "ये सब दुनियादारी है! काय वेगळं नसतं. हे असचं असतं बघ. प्रेम, प्यार, इश्‍क, लव्ह वगैरे वगैरे!‘ तो थांबला.
"बरं मग आता आमच्यात जे होत आहे, त्याचं काय?‘ तो पुन्हा मुद्यावर आला. रूममेटचं लेक्‍चर सुरु झालं, "हे बघ, ती फर्स्टला तू सेकंडला असताना तुमची ओळख. म्हणजे दोन वर्षांची ओळख. पण अलिकडे अलिकडे ती तुला टाळते. भेट कमी करते. वेळेत येत नाही. कॉलेजातही फार बोलत नाही. आणि तिचं सेकंड इअर.. तुझं शेवटचं. तुला पुढे शिकायचं अन्‌ तिचे घरचे तिच्या लग्नाच्या मागे.. कदाचित...‘ याच्या अंगावर हळूहळू रोमांच उभे राहत होते. जणू काही रूममेट भविष्यवेत्ताच होता. "कदाचित... कदाचित, काय?‘ त्याने प्राण कानात आणून प्रश्‍न विचारला. रूममेट पुन्हा खुलला, "हे बघ शांत रहा. कदाचित तिला एखादा दुसरा मुलगा...‘ याचा पार अपेक्षाभंग झाला. "ये ये काय बोलतोस तू?‘ तो रूममेटवर भडकला. "चल जाऊ दे...‘ तुला नाय पटायच्या गोष्टी. पण त्याची उत्सुकता आणखी चाळवली, "बरं बरं सांग‘ रूममेट पुन्हा सुरु झाला, "हे बघ, हे कॉलेज असंच असतं. तिथून फार लग्न ठरत नाहीत. ते काय मॅरेज ब्युरो आहे का? आणि कॉलेज संपलं की भेट कमी कमी होत जाते. पुढे पुढे मग... असो. त्यामुळेच कॉलेजात "लव्ह, ब्रेकअप, लव्ह‘ असं चालूच असतं दोस्ता. आणि तिची आताची चिन्हे "ब्रेकअप‘च्या दिशेने आहेत?‘
याला धक्काच बसला... पुढे बराच काळ शांतता पसरली. शेवटी रूममेट समारोपाचं म्हणाला, "इसिको तो लाईफ कहते है, दोस्त!‘ 

***

कॉलेजच्या कॅंटिनमध्ये ती तिच्या "बेस्ट फ्रेंड‘सोबत बसली होती. "बघ ना गं. त्यानं काल माझं ऐकूनच घेतलं नाही. माझ्या घरी माझ्या लग्नाचं बघत आहेत. आणि हा मला पुन्हा पुन्हा भेटायला बोलवतो. त्याला कसं सांगू?‘ बेस्ट फ्रेंड म्हणाली, "अगं, हे असंच असतं. कॉलेज संपत चाललं की पोरांना जास्तीत जास्त भेटावसं वाटतं. पुन्हा थोडीच वेळ मिळेल त्याला....‘ "म्हणजे?‘ तिने तिला थांबवत म्हटलं, "अगं कॉलेजातलं प्रेम असंच असतं. माझं, आपल्या वर्गातल्या कितीतरी मुलामुलींचं बघ. ब्रेकअप, लव्ह सुरु असतचं! परवा तर मी एका "ब्रेकअप‘ पार्टीला गेले होते‘ तिला हे सगळं ऐकनंही असह्य होऊ लागलं. पण एका अर्थानं खरं वाटू लागलं.

***

रात्रीचे दहा वाजले होते. तो त्याच्या रूममध्ये. तर ती तिच्या घरी. दरम्यान त्यांचा संवादही कमी झाला होता. त्यानं तिला सहजच मेसेज केला. "मिस यू डिअर, युअर बच्चू!‘ तिने बराच वेळ विचार केला आणि रिप्लाय दिला, "मिस यू बट वॉन्ट टू टेल समथिंग...‘ त्याचा रिप्लाय, "हो मलाही काही सांगायचं?‘ तिचा रिप्लाय, "चल, तू सांग‘ आधी कोणी सांगायचं यावरून एकमत होईना. त्यामुळे तिने तोडगा काढला. एक वेळ ठरवली आणि त्या वेळेला दोघांनीही एकदाच मेसेज पाठवायचा. त्यालाही कल्पना आवडली. पण दोघांच्याही मनात संदिग्धता होतीच. शेवटी ठरलेली वेळ आली आणि दोघांनीही मेसेज डिलिव्हर केला, "मी तुला फेसबुक, व्हॉटस्‌ऍपवरून कधीच बॅन करणार नाही. पण, आता आपण येथेच थांबूयात. ब्रेकअप करूयात....‘

पुढे वाचा

सिग्नल पाळणारी माणसे!

"बाबा, प्रवासासाठी शुभेच्छा, या मी तुमची वाट पाहतोय!‘ पोराने फोन ठेवला. वडिलांनी पोराला पूर्ण स्वातंत्र्य दिले होते. पोरगाही मोठा शिकून परदेशात नोकरी करत होता. आणि आज तर त्याने चक्क वडिलांनाही काही दिवसांसाठी आपल्याकडे बोलाविले होते. तरीही आपला एवढा चांगला देश सोडून तू एवढ्या दूर जातोस याबद्दल वडिलांची काही अंशी नाराजी होतीच.

सारी औपचारिकता पूर्ण झाली. बाबांसोबत आईसुद्धा परदेशी जायला निघाली होती. संध्याकाळची फ्लाइट होती. आठवड्याचा पहिलाच दिवस होता. घरापासून विमानतळापर्यंत जाण्यासाठी एक मित्र त्याची चारचाकी घेऊन आला होता. नियोजित वेळेपेक्षा तीन तास आधीच निघण्याचे ठरले. मात्र, मित्राला नंतर काही काम असेल म्हणून काहीही तक्रार न करता आई-बाबा निघाले. जाताना अनेक ठिकाणी सिग्नल लागले. गाड्याचे हॉर्न वगैरे कानावर पडत होते. दुचाकीवरून प्रवास करणारे शक्‍य तेथून पुढे जाण्याचा प्रयत्न करत होते. "पुढे जाणे‘ हे सगळ्यांचे ध्येय होते. पण त्यासाठी सिग्नल मोडण्याचाही पराक्रम अनेक जण करत होते. अर्थात त्यात त्यांना अभिमानच वाटत होता. अशाच सिग्नल असताना इकडून-तिकडून काही येत नसल्याने अनेक जण आमच्या मागून पुढे गेले. अशाच एका ठिकाणी तर यांची गाडी एका मोठ्या अपघातातून बचावली. पण त्यामुळे सगळेचजण घाबरून गेले. अशातच कसेबसे विमानतळही आले. वेळेअगोदरच पोचेल असे वाटत असतानाच अगदी योग्य वेळेत विमानतळावर गाडी पोचली. आई-बाबा विमानापर्यंत पोचलेही. ठरलेल्या नियोजनाप्रमाणे ते अपेक्षित स्थळीही पोचले. स्वत:चा देश त्यांनी प्रथमच सोडल्यामुळे त्यांना प्रत्येक गोष्टीचे अप्रुप वाटत होते. सगळेजण नियमांचे पालन करत होते, सिग्नल पाळत होते, सगळं कसं व्यवस्थित चाललं होतं. घरी आल्यावर मुलाकडून कुतूहलाने अनेक गोष्टी जाणून घेता-घेता रात्र झाली.

एवढ्या दूर आपला मुलगा कर्तृत्त्व करून आल्याचे त्यांना पुन्हा एकदा कौतुक वाटू लागले. "लहानपणी त्याचा हात माझ्या हातात होता. आज माझ्या हातात त्याचा हात होता. माझा हात हातात घेऊन त्याने मला घरात आणले‘, मुलाच्या कर्तृत्वामुळे बाबांचे डोळे पाणावले. आई-बाबांच्या अशाच गप्पा बराच वेळ सुरु होत्या. मुद्दामच मुलानेही त्यांना काही अडथळा आणला नाही. घराच्या गॅलरीमध्ये दोघे जण बराच वेळ गप्पा मारत होते. बघता बघता रात्रीचे दोन वाजले. समोर चकाचक रस्ते दिसत होते. कोठेही अस्वच्छता नाही. कर्णकर्कश हॉर्नचा आवाज नाही. सगळीकडे निरव शांतता. रस्त्यावर काहीच वर्दळ नव्हती. सगळा देश शांत झोपल्यासारखा भासत होता. पण अद्यापही सिग्नल सुरूच. लाल, हिरवा रंग चालू-बंद होत होता. तेवढ्यात मुलाची आई म्हणाली, "अहो, एवढ्या रात्री कोण पाळणार सिग्नल‘ तेवढ्यात भरधाव वेगात येत असलेली एक मोटार सिग्नलवरील लाल रंग पाहून थांबली आणि हिरव्या रंगाची प्रतिक्षा करू लागला.

आई-बाबांनी एकमेकांकडे पाहिले. त्यांना अपार कौतुक वाटले. विमान प्रवासापूर्वी दिवसाढवळ्या वाहतूकीला अडथळा निर्माण करत सिग्नल तोडून धावणाऱ्या माणसांची उभयतांना आठवण झाली. मात्र त्या देशापासून ते कितीतरी दूर होते. ते अशा देशात होते की जेथे मध्यरात्री रस्ता रिकामा असताना हिरव्या सिग्नलची वाट पाहणारी माणसे दिसत होती.

पुढे वाचा

'आडनावात काय आहे?'

त्याने पदवी प्राप्त केली होती. कौटुंबिक पार्श्‍वभूमी फारशी चांगली नव्हती. पण धडपडण्याची जिद्द होती. प्रयत्नांची पराकाष्ठा करण्याची तयारी होती. शिक्षणाच्या निमित्ताने तालुक्‍याच्या ठिकाणावरून जिल्ह्याच्या आणि आता जिल्ह्याच्या ठिकाणावरून तो एका महानगरात दाखल झाला होता. या शहरातील झगमगाट पाहून त्याला किंचितशी भीतीही वाटत होती. आपला टिकाव लागेल का? आपण स्वत:ला सिद्ध करू शकू का? पण तरीही प्रबळ इच्छाशक्तीमुळे तो प्रयत्न करत राहिला. धडपडत राहिला. त्याला डॉक्‍टरेट करायची होती. मात्र, उदरनिर्वाहासाठी नोकरी करणे अपरिहार्य होते. नोकरीसाठी तो अनेक ठिकाणी फिरला. पण बऱ्याच ठिकाणी त्याला स्वत:चे आडनावच अडचणीचे ठरत होते.

शेवटी अनेक ठिकाणी फिरल्यानंतर एका कनिष्ठ महाविद्यालयात त्याला सहायक प्राध्यापकाची छोटीशी नोकरी मिळाली. अर्थात तेथेही जाचक अडचणी होत्या. कागदोपत्री असणारा पगार हातात येत नव्हता. आणि कॉट्रॅक्‍ट असल्याने कामाचा व्यापही मोठा होता. तरीही तो आनंदाने काम करत होता. अशातच वर्ष उलटले. तो हळूहळू शहराच्या वातावरणात रूळू लागला. एकदा त्याने जवळच्या एका सहकाऱ्याला डॉक्‍टरेट करण्याची इच्छा बोलून दाखविली. त्याने एक जबरदस्त उपाय सुचविला! तसेच अशा वातावरणात हा उपाय केला नाही तर तुझे सगळे आयुष्य "कॉट्रॅक्‍ट‘वर काम करण्यात वाया जाईल अशा धोक्‍याची इशाऱ्याबाबतही सांगितले.

त्याने महिनाभर खूप विचार केला. मात्र, त्याला दुसरा कोणताही मार्ग सापडत नव्हता. त्यामुळे सहकाऱ्याने सांगितलेला उपाय करण्यासाठी तो नाईलाजानेच तयार झाला. मात्र, अल्पावधीतच त्याला त्या उपायाचा अपेक्षित फायदा झाला. ही नोकरी सोडून तो आता दुसऱ्या महाविद्यालयात रूजू झाला. तेथे पगारही पूर्वीपेक्षा बरा मिळू लागला. बघता बघता याने डॉक्‍टरेटला प्रवेशही घेतला. त्याला हवा तो विषय आणि हवा तोच मार्गदर्शक मिळविण्यातही यश मिळाले. दिवस जात होते. याची धडपडही सुरु होती. बघता बघता याची डॉक्‍टरेट पूर्ण होण्याची वेळ आली. पण तरीही आपण जे करतोय ते योग्य की अयोग्य? असा प्रश्‍न अस्वस्थ करत होता.
***

आज एका निवांत क्षणी तो मागे वळून पाहत होता. काय जालीम उपाय सुचवला होता मित्रानं. एवढ्या मोठ्या महानगरात किती छान निभाव लागला आपला? छोटी नोकरी. नंतर थोडी मोठी नोकरी. डॉक्‍टरेट. त्यानंतर विभाग प्रमुख. आणि आता प्राचार्य. डॉक्‍टरेटच्या प्रबंधाचे पेटंट. एवढे सारे पदरी होते. दरम्यानच्या काळात प्राध्यापक पत्नीही मिळाली. संसारही थाटला. घरही झालं. किती बदललो आपण गेल्या काही वर्षांत! पुढे जाण्यासाठी, यशस्वी होण्यासाठी, निभाव लागण्यासाठी मित्रानं सांगितल्याप्रमाणे आडनाव बदलण्याचा जालीम उपाय केला. केवळ आडनावाच बदललं नाही, तर चालण्या-बोलण्याची, राहण्या-खाण्याची रीतही बदलली आपण. जे लोक आपल्यापासून तुटक वागत होते, त्यांचाच तथाकथित सुसंस्कृतपणा, शिष्टाचार किती हुबेहूब अंगिकारला. म्हणूनच का त्यांना माझ्यासारखा परका आपलासा वाटू लागला? जाऊ द्या! पण एवढं करून आपलं ईप्सित साध्य केलंच! उद्या एका आंतराष्ट्रीय व्यासपीठावर अभूतपूर्व सोहळ्यात आपल्या कर्तृत्वाचा सन्मान केला जाणार आहे. म्हणून तो कितीतरी वेळ गतकाळातील आठवणीत रमत स्वत:शीच बोलत राहिला...
***

आज देशाच्या राजधानीतील एका मोठ्या समारंभात त्याच्या कामगिरीबद्दल सत्कार समारंभ सुरु होता. तो मोठ्या सन्मानाने व्यासपीठावर विराजमान झाला. उपस्थित दिग्गज त्याच्या कामगिरीचे कौतुक करत होते. परंतु अशा या सोहळ्यातही ज्यानं आडनाव बदलण्याचा जालीम उपाय सुचविला होता त्याची आठवण त्याला झाली. तो जुना सहकारी सध्या कुठं असतो असा प्रश्‍न याच्या मनात अचानकच चमकला. सध्या त्याचा काहीही ठावठिकाणा माहित नव्हता. त्यानेही आडनाव बदलण्याचा उपाय केला असेल का? तो ही यशस्वी झाला असेल का? अशा अनेक प्रश्‍नांचं काहूर त्याच्या मनात माजलं. अशातच पुन्हा पूर्वीचे आडनाव धारण करण्याचा विचार त्याच्या मनाला स्पर्शून गेला. पूर्वीचे आडनाव धारण केले तर माझ्या यशाची उंची हीच राहील? माझं वलय टिकून राहील का? लोकांचा दृष्टीकोन हाच राहील का? माझ्या गुणवत्तेवर कोणी संशय घेईल का? हे यश माझं आहे की माझ्या बदललेल्या आडनावाचं?

समोर स्वत:चाच कौतुक सोहळा सुरु असताना अशा साऱ्या विचारांचा गोंधळ त्याचा मनात सुरू होता. पण काही केल्या पुन्हा पूर्वीचे आडनाव धारण करावे का? याचा निर्णय होत नव्हता.
***

(Courtesy : www.esakal.com)

पुढे वाचा

मैत्रिणी चालणार नाहीत!

"लग्नानंतर तुमच्या मैत्रिणी घरी आलेल्या चालणार नाहीत‘ तिनं स्पष्टपणाने आपल्या भावी पतीला बजावलं. तो काहीच बोलला नाही. एका नातेवाईकाकडून हे स्थळ त्याला आलं होतं. दोघांची ही दुसरी भेट होती. अर्थात अद्याप काहीच निश्‍चित झालं नव्हतं. पहिली भेट तिच्या घरी होती. तर दुसरी भेट त्याच्या घरी होती. दुसऱ्या भेटीमध्ये दोघेजण आतल्या खोलीत जाऊन बोलत होते. "तुम्ही फेसबुक वगैरे वापरता. तुम्हाला मैत्रिणी असतीलच. मला तुमच्या मैत्रिणी असलेल्या आवडणार नाहीत. लग्नानंतर कोणतीही मैत्रिण घरी आलेली चालणार नाही‘ असे तिने स्पष्ट सांगितले. एवढ्या अपेक्षेशिवाय तिने काहीही इतर अपेक्षा सांगितल्या नाहीत. परस्परांमध्ये इतर काही विचारपूस वगैरे झाल्यावर दुसरी भेटही संपली.

तो तत्वज्ञानाचा पदवीधर होता. तर ती विज्ञान शाखेची पदवीधर होती. दोघांची कौटुंबिक पार्श्‍वभूमी सारखीच होती. दोन्ही कुटुंबियांच्या या विवाहासाठी होकार होता. "मैत्रिणी चालणार नाहीत!‘ हा एकच विचार मुलाच्या मनात घुमू लागला. त्यासाठी त्याने अद्याप काहीही निर्णय कळविला नाही. पुढील 2-3 दिवस तो आपल्या जवळच्या मित्रांकडून याबाबत चर्चा करत होता. एक मित्र म्हणाला, "तिचे मित्र घरी आलेले तुला चालतील का? मग तुझ्या मैत्रिणी तरी तिला कशा चालतील? तिला सांगून टाक. लग्नानंतर मैत्रिणी घरी येणार नाहीत‘ पण तरीही ती आतापासूनच स्वातंत्र्यावर गदा आणत असल्याचं मुलाला वाटत होतं. अशातच दुसऱ्या एका मित्रानं सांगितलं, "हो म्हणायचं, लग्न झालं की सगळं बरोबर होतं‘ तर तिसऱ्या एका मित्रानं सांगितलं, "काय कर, तिला प्रेमाने समजून सांग. की माझ्या मैत्रिणी आहेत. पण मैत्री निखळ आहे.‘ तर त्याच्या कुटुंबियांनी मात्र स्पष्ट सांगितलं. "मुलगी जर आताच मुलाला धाक दाखवत असेल, तर पुढे आयुष्य कसे निभावून नेईल?‘

तत्वज्ञानाचा विद्यार्थी असल्याने अशा साऱ्यांच्या प्रतिक्रिया जाणून घेतल्यावर लग्नाच्या विषयापेक्षाही एखाद्या मुलीच्या दृष्टीकोनाबाबत समाजाची भूमिका किंवा विचार करण्याची पद्धत त्याला नव्याने समजली होती. मात्र, त्याचा या स्थळाबाबत काहीही नेमका निर्णय होत नव्हता. कारण "मैत्रिणी चालणार नाहीत‘ हा विचारच त्याच्या मनात घोळत होता.

(Courtesy: esakal.com )

पुढे वाचा

आनंदाश्रू (बोधकथा)

अंजनीपूर नावाचे एक गाव होते. त्या गावात एक हुशार मुलगी राहत होती. ती अभ्यासात खूप हुशार होती. गाणंही छान म्हणायची. शाळेतील सगळ्या उपक्रमांत ती उत्साहाने सहभाग घ्यायची आणि हो, दररोज आई-बाबांचे आशीर्वाद घेऊन शाळेत जायची. शाळेतील सर्व शिक्षकांची ती लाडकी विद्यार्थिनी होती. ती आई-बाबांकडे कोणत्याही गोष्टीचा हट्ट करत नसे. तिला सगळ्या प्रकारच्या भाज्या आवडत होत्या. ती दररोज पोळी-भाजी, भात-आमटी, कोंशिबीर खात असे. ती आईला घर आवरण्यासाठी मदतही करायची.

शाळेतील विद्यार्थ्यांनाही ती मदत करत होती. गावकऱ्यांचीही ती लाडकी मुलगी होती. तिला गाण्यामध्ये खूप बक्षिसेही मिळाली होती. ती कायम हसतमुख असायची. बाबांकडून ती दररोजच्या वृत्तपत्रातील बातम्या माहिती करून घेत असे. शाळेतील गृहपाठही ती वेळेत पूर्ण करायची. ती लवकर झोपायची आणि लवकर उठायची. एके दिवशी तिने "आनंदाश्रू‘ हा शब्द ऐकला आणि आईला त्याचा अर्थ विचारला. त्यावर आई म्हणाली, "आनंदात असल्यावर डोळ्यातून येणाऱ्या पाण्याला "आनंदाश्रू‘ म्हणतात.‘ त्यावर तिचे समाधान झाले नाही. "आई, डोळ्यातून पाणी येणे म्हणजे रडणे. आनंदात असल्यावर रडू कशाला येईल.‘ त्यावर "तुला अनुभव आल्यावर समजेल‘ असे म्हणत आईने तिला समजावले.

अंजनीपूरमध्ये केवळ चौथ्या इयत्तेपर्यंतच शाळा होती. पुढील शिक्षणासाठी जवळच असलेल्या अर्धापूर गावाला जावे लागत. शाळेत जाण्यासाठी मुलींना बसचा मोफत पास मिळायचा. तसाच पास तिलाही मिळाला होता. दररोज गावातील सर्व मुली एकत्र बसमधून शाळेत जात. त्यांच्यासोबतच ती देखिल जात होती. एकदा तिला मामाच्या मुलाच्या वाढदिवसासाठी जायचे होते. मामाचे गाव अर्धापूरजवळच होते. अर्धापूरला मामा तिला घेण्यासाठी येणार होता. त्यादिवशी शाळा होती. तिने मैत्रिणीजवळ शिक्षकांसाठी शाळेत येणार नसल्याबाबतची चिठ्ठी दिली. ती शाळेच्या वेळेत असलेल्या बसनेच अर्धापूरला जाणार होती. आईने तिच्याकडे काही पैसेही दिले. तिला शाळा बुडवून मामाकडे जाणे बरे वाटले नाही; पण आई-बाबांनी सांगितल्यामुळे ती निघाली होती. बसमध्ये बसल्यावर पास दाखविण्याऐवजी कंडक्‍टर काकांना तिने तिकिटासाठी पैसे दिले. तिच्याकडे पास असल्याचे माहीत असल्याने कंडक्‍टरकाका म्हणाले, "तुझ्याकडे पास आहे ना. मग तिकीट का काढतेस?‘ त्यावर ती म्हणाली, "काका माझा पास केवळ शाळेत जाण्यासाठी आहे; मामाकडे जाण्यासाठी नाही. आज मी शाळेत जाणार नाही. त्यामुळे मी तिकिटासाठी पैसे आणले आहेत. हे पैसे घ्या आणि मला तिकीट द्या.‘‘ त्यावर कंडक्‍टर काकांनी "शाब्बास, शाब्बास!‘ म्हणत तिला तिकीट दिले. बसमधील मैत्रिणी हे सारे पाहत होत्या. त्यांनी शाळेत जाऊन शिक्षकांना ही गोष्ट सांगितली. शिक्षकांनाही तिचे कौतुक वाटले.

दुसरा दिवस उजाडला. मामानेही तिला शाळेत आणून सोडले. प्रार्थनेच्या वेळी मुख्याध्यापकांनी तिची बसमधील गोष्ट सर्व विद्यार्थ्यांना सांगितली आणि बोधकथेचे एक पुस्तक देऊन तिचा सत्कार केला. मुख्याध्यापक म्हणाले, ‘ही एक आदर्श मुलगी आहे. तिने बसचा पास फक्त शाळेसाठीच वापरला. मामाच्या गावी जाण्यासाठी वापरला नाही. मुलांनो, तुम्ही तिचा आदर्श घ्यायला हवा. तो तुम्हाला आयुष्यभर उपयोगी पडेल. उद्या तुम्ही मोठे व्हाल. अधिकारी व्हाल. कार्यालयाच्या कामासाठी तुम्हाला अनेक सोयीसुविधा मिळतील. त्या वेळी तुम्हीदेखील तिच्याप्रमाणेच आपल्या अधिकारातील गोष्टींचा खासगी कामासाठी वापर करू नका. आपल्या अधिकारातील कोणत्याही सार्वजनिक सुविधेचा स्वत:च्या खासगी कामासाठी वापर करणे स्वत:साठी आणि देशासाठीही अयोग्य आहे.‘

अंजनीपूरमधील गावकऱ्यांनाही आर्याची गोष्ट समजली. त्यांनीही ती गावात आल्यावर तिचे आणि आई बाबांचे कौतुक करून तिचा सत्कार केला. सत्कार कार्यक्रम झाल्यावर तिच्या डोळ्यांतून पाणी आले. त्या वेळी तिची आई तिला म्हणाली, "तुझ्या डोळ्यांतून जे पाणी येत आहे ना त्याला "आनंदाश्रू‘ म्हणतात.‘ हे ऐकल्यावर आनंदात ती आईच्या कुशीत शिरली.

व्यंकटेश कल्याणकर
(सौजन्य :  esakal.com)

पुढे वाचा

दारिद्य्र दूर करण्याचं 'प्रॅक्‍टिकल'

तो एका महाविद्यालयात चांगल्या पदावर कार्यरत होता. विद्यार्थ्यांना अध्ययन करणे हा ही त्याच्या कामाचा एक भाग होता. त्याची डॉक्‍टरेटही सुरू होता. देशातील दारिद्य्रासंबंधी एका विषयावर त्याचे अध्ययन सुरू होते. डॉक्‍टरेट पूर्ण झाल्यावर दारिद्य्राचं काय होणार हे माहित नव्हतं, पण त्याला बढती मिळणार हे मात्र नक्की होतं. विहित कालावधीत त्याने आपला अहवालही संबंधित विद्यापीठात सादर केला होता. त्यामध्ये देशातील दारिद्य्राची जगातील दारिद्य्राशी तुलना केली होती. दारिद्य्र हटविण्यासाठी समाजातील विविध घटकांनी केलेल्या उपाययोजना यांचाही अहवालात ऊहापोह करण्यात आला होता. तसेच त्यातून विविध निष्कर्षही काढण्यात आले होते. आता लवकरच विद्यापीठातील मंडळासमोर त्याची प्रत्यक्ष तोंडी परीक्षा होणार होती. परीक्षेच्या तयारीसाठी तो मार्गदर्शकासोबत अनेकदा चर्चा करत होता. मार्गदर्शकही त्याला दिशा देत होता. अर्थात मार्गदर्शकाच्या कर्तृत्वातही आणखी एका "डॉक्‍टरेट‘ विद्यार्थ्याची भर पडणार होती.

मिळेल तेथे मिळेल तेव्हा डॉक्‍टरेटचा विद्यार्थी आपल्या विषयासंबंधित थिअरी मजबूत करत होता. सोबत आवश्‍यक तेथे मार्गदर्शकाची भेटही घेत होता. मागदर्शकाला वेळ नसला तर त्याच्या प्रवासाच्या वेळेत त्याचे मार्गदर्शन घेत होता. असाच आज तो मार्गदर्शकासोबत प्रवास करत होता. मार्गदर्शकाची गाडी वातानुकूलित आणि डोळ्यात भरणारी होती. तोंडी परीक्षेची तयारी करण्यासाठी विद्यार्थी आपले मुद्दे पटवून देत होता. गाडी एका शहरातील गर्दीच्या चौकात आली. गाडीच्या खिडक्‍या बंद होत्या. गाडी सिग्नलला थांबली. बाहेरून एक मुलगा काचेवर थाप मारत होता. प्रत्यक्षात जीवनात आपल्या दारिद्य्रावर मात करण्यासाठी तो सिग्नलला काहीतरी विकत होता. लाल सिग्नल लागला की त्याच्या विक्रीसाठीचा हिरवा कंदील लागल्यासारखे वाटायचे. डॉक्‍टरेटचा विद्यार्थी निष्कर्षांची उजळणी करत होता. तर मार्गदर्शक दारिद्य्र दूर करण्यासाठी प्रत्यक्ष टीप्स्‌ द्याव्यात असा सल्ला देत होते. बाहेर पोरा काचेवर थाप मारत होता.

उद्या जगासमोर दारिद्य्राबद्दलची थिअरी मांडून स्वत:चा विकास करून घेणाऱ्या विद्यार्थ्याची आणि त्याच्या मार्गदर्शकाची खिडकीबाहेर नजर गेली होती. बाहेरच्या पोराकडून काहीतरी खरेदी करून त्याला मदतीचं "प्रॅक्‍टिकल‘ करण्याची दृष्टी डॉक्‍टरेटच्या विद्यार्थ्याकडे नव्हती. तसेच मार्गदर्शकालाही आपल्या विद्यार्थ्याला दारिद्य्र दूर करण्याचं अगदी छोटंसं "प्रॅक्‍टिकल‘ करून दाखवावं याची गरज वाटत नव्हती. कारण त्यातून मार्गदर्शकाला किंवा विद्यार्थ्याला काहीही फायदा होण्याची तीळमात्रही शक्‍यता नव्हती.

(Courtesy: esakal.com)

पुढे वाचा

स्पर्श : 'दहावीचा निकाल!'

बापाच्या मागं मोठ्ठं कर्ज होतं. एका पोरीच्या लग्नासाठी घेतलेलं. आता एक मुलगा अन्‌ बायको एवढाच त्याचं कुटुंब होतं. ऊस तोडत तोडत तो हळूहळू कर्ज फेडत होता. पण अनेक वर्षे झाले तरी कर्ज फिटत नव्हते. तुटपुंजे उत्पन्न, फिरता संसार यामुळे पोराला शाळेत पाठविता येत नव्हतं. नाही म्हणायला वारसानं मिळालेलं एक छोटसं घर होतं. पण तिथं तो फारसा नव्हताच. पोटाची खळगी आणि कर्जाचा हप्ता फेडण्यासाठी कधी पडेल ते काम, पडेल तिथं जायचं. कधी ऊस तोडायचा, कधी दगड फोडायचे अन्‌ कधी लोकांना चालण्यासाठी रस्ते निर्माण करायचे. स्वत:साठी रस्ता मात्र कधीच तयार करू शकत नव्हता. पैसे येत होते. पण नियोजन करता येत नव्हते.

एक पोरा मात्र कधीच ऊस तोडायला आला नाही. आला तरी दूरवरून सगळं बघत बसायचा. त्याला शाळेत जायचं होतं. अन्‌ बाप शिकवू शकत नव्हता. ऊस तोडणीचा मोसम आला होता. आता ऊस तोडायचे कामही मिळाले होते. काम देणाऱ्यानं ट्रॅक्‍टरही दिला होता. तसेच सोबत गावातील इतर काही मंडळींनाही घेऊन येण्यास सांगितले होते. यानं सगळी तयारी केली. सगळेजण तयारीनिशी कामाला निघाले. बापानं पोऱ्याला आवाज दिला, "पोऱ्या चल. बैस टॅक्‍टरात. तेवडच पैकं मिळतील जास्तीचे‘ बापानं पोराला आदेश दिला. मात्र पोर जागचा हलला नाही. काही वेळातच किशोरवयातला तो पोऱ्या "मला नाय तोडायचा ऊस. मला साळंला जायचयं‘ असं म्हणत रडू लागला.

पोराला आपल्याशिवाय पर्याय नाय. अन्‌ परत पुन्हा आपल्याकडं येईल या विचाराने बाप पुढे निघाला. मायचा जीव खालीवर होऊ लागला. बापानं दोन-चार वेळा हाका मारल्या. पण पोऱ्या जागचा हलला नाही. आता मात्र, बापाला राग आला. तो ट्रॅक्‍टरातून खाली उतरला. अन्‌ त्याच्या दिशेने धावू लागला. पोरा दूरवरून हे पाहत होता. कोणताही विचार न करता तो दूर धावत गेला. पुढे जाण्यासाठी मागे वळून न बघताही पोरा पुढे धावू लागला. "पोरगं हातचं गेलं‘ म्हणत बापानंही सोडून दिलं.

इकडं हा तालुक्‍याच्या ठिकाणी आला. 2-4 दिवस तो भेदरला. पण पुन्हा जिद्दीनं उभं राहिला. दिवसभरात पडेल ते काम करू लागला. रात्री मिळेल तिथे पडू लागला. हळूहळू त्याला जगातील अनेक गोष्टी समजू लागल्या. अशातच वर्षही गेलं. दरम्यान त्यानं शाळेत जायचं स्वप्नही पूर्ण केलं. बापाचं कर्ज किती, व्याज किती, त्यानं दिले किती याचाही त्यानं हिशेब मांडला. बघता बघता आणखी काही वर्षेही सरली. त्यानं मागे वळून पाहिलचं नाही. काम आणि शिकण्याचं स्वप्न यातच तो रमून गेला. शिकता शिकता तो दहावीतही पोचला. परीक्षाही दिली. आता आज त्याच्या दहावीचा निकाल होता. निकाल पाहण्यासाठी तो कुठल्यातरी इंटरनेट कॅफेत आला आणि काही वेळातच हर्षोल्हासाने धावतच बाहेर पडला... त्यानंतर शाळेत भेटण्यासाठी गेला. तो त्याच्या शाळेत पहिला आला होता. त्यामुळे त्याला कुठलीतरी शिष्यवृत्तीही मिळाली होती. आता त्याला आई-बापाची फार आठवण आली. तो तातडीने गावाच्या दिशेने निघाला. बापाच्या कर्जदाराला तो हिशोब मांडून दाखविणार होता. कर्जदाराला जाब विचारणार होता. आणि पुढे खूप शिकून मोठ्ठं होणार होता...

(Courtesy: www.esakal.com)

पुढे वाचा

स्पर्श : लघुकथा संग्रह

"इ-सकाळ'च्या वेब आवृत्तीसाठी मी दर सोमवारी "स्पर्श' नावाचे लघुकथेचे सदर लिहित आहे. त्यामध्ये कमीत कमी शब्दात वास्तव जीवनातील सत्य मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे -

आतापर्यंत जवळपास 8 पेक्षा अधिक लघुकथा लिहिल्या आहेत. त्यांची लिंक येथे दिली आहे. त्यापैकी काही लघुकथांवर उत्तम डॉक्‍युमेंट्री होऊ शकते असे काही वाचकांनी निरीक्षण नोंदविले आहे.खास वाचकांसाठी सर्व लाघुकाथांची लिंक येथे देत आहे.

β स्पर्श : तू मला बी अशीच सोडून जाशील

β स्पर्श:'खोटं कधी बोलू नये,चोरी कधी करू नये'
β स्पर्श : स्मार्ट पोराचा "स्मार्ट फोन'
β स्पर्श : 'मालक आमी हायेत, लढा, लढा...'
β स्पर्श : तिचा नकार
β स्पर्श : आपला धर्म कोणता?
β स्पर्श : देवाचा नवस
β स्पर्श : शहराचे दर्शन

β स्पर्श : नेमके खरे काय?

β स्पर्श : रिअल एरर!

पुढे वाचा

मनातला भूकंप

तो पुन्हा एकदा दारू पिऊन आला. बायकोला शिव्या देऊ लागला. जेवायला मागू लागला. बायकोने काहीही न बोलता त्याला जेवू घातले. जेवतानाही तो ओरडत होताच. कसेबसे जेवण संपवून तो पुन्हा बडबड करू लागला. त्या गोंधळाने त्यांची छोटीशी झोपडीही थरथरू लागली. त्याची बायको मोलमजूरी करायची. दोन पोरींसह त्यालाही पोसायची. तो ड्रायव्हर होता. कधीतरी कामावर जायचा. एरवी दारूत बुडायचा. दारूसाठी पैसाही बायकोकडेच मागायचा. दिले नाही तर मारायचा. बायको पोरींसाठी पै पै साठवायचा प्रयत्न करायची.

जेवण झाल्यावरही त्याची बडबड सुरूच होती. मध्यरात्र उलटून बराच अवधी झाला होता. गोंधळामुळे झोपडीत कोणीच झोपू शकले नाही. अनेक दिवसांपासून बायको शांत होती, सहन करत होती. आता तो तिला मारहाण करू लागला. ती शांत राहण्याची आर्जवं करू लागली. हळूहळू तिच्या सहनशीलतेचा अंत होऊ लागला. ती पुन्हा पुन्हा त्याला शांत करू लागली. तो तिला मारतच राहिला. तिचे स्वत:वरील नियंत्रणच सुटले. त्याच्या तावडीतून सुटून ती थेट झोपडीच्या बाहेर आली. बाहेर धुण्यासाठीचा मोठा दगड पडलेला होता. रागाच्या आवेशात तिने तो उचलला. पुन्हा झोपडीत आली. त्याला धक्का देऊन खाली पाडत तिने त्याच्या डोक्‍यातच दगड घातला. क्षणार्धात त्याचा आवाज बंद झाला. होत्याचे नव्हते झाले. झोपडीत निरव शांतता पसरली. रक्ताचे पाट झोपडीभर वाहू लागले. पण हिच्या मनात अशांतता पेटली.

पहाट उजाडायला आणखी काही अवधीच बाकी होता. तिच्यासह दोन पोरी सैरभैर झाल्या. त्यांना काय करावं कळेचना. काही क्षणात झोपडीही हलू लागली. हिचाही तोल गेला. मुलीही पाळण्यात बसल्याप्रमाणे हलल्या. भीती, अस्वस्थता आणि दु:खाच्या जगातून सावरत काही वेळाने ती झोपडीबाहेर आली. बाहेर सगळीकडे हा:हाकार माजलेला. "भूकंप भूकंप‘ म्हणून लोक पळत होते. मनातील चलबिचलीमुळे हिला भास झाल्यासारखे वाटले. पण बाहेर सगळीकडेच धावाधाव होती. सगळे मदतीसाठी याचना करत होते. शेजारच्या मोठ्या इमारतीला तडे गेले होते. हिने आतून आपल्या दोन्ही पोरीला बाहेर काढले. इकडे तिकडे धावू लागली. जवळच्याच झोपडीतील माणूस "भूकंप भूकंप‘ म्हणत हिच्या झोपडीकडे धावला. त्याने झोपडीतलं दृष्य पाहिलं. तो धावत पुन्हा तिला शोधू लागला. दरम्यान दिवस वर आला होता. तेवढ्यात शेजारच्या माणसाला ती सापडली. रडून रडून डोळे पार खोल गेलेले. केस विस्कटलेले. एव्हाना बचावपथकही घटनास्थळी पोचले होते. शेजारचा माणूस तिला सांगू लागला, "तुझा दादला मेला भूकंपात. लई वाईट वाटलं. जे झालं ते झालं. तू जा, अन्‌ त्या सायबाला सांग. नाव नोंदव. भूकंपात मेल्याची नुस्कानभरपाई देत्यात. किमान लाखभर तरी मिळतील!‘

तिच्या काळजात धस्सं झालं! काय केलं अन्‌ काय झालं... तिच्या मनात मोठा भूकंप झाला... नाव नोंदवावे की नाही हे मात्र काही केल्या तिला समजेना...

(Courtesy: esakal.com)

पुढे वाचा